[Home]
[Überblick]
Handschriftenverzeichnis

Handschriftenbeschreibungen
[Text]
[Übersetzungen]
[Capitula Angilramni]
[Collectio Danieliana]
[Lizenz]
[Kontakt]
[Links]
[Impressum]
[Inhalt]

Projekt Pseudoisidor

Pseudoisidor

Capitula Angilramni

Collectio Danieliana

Pseudoisidor Teil I

Pseudoisidor Teil II

Pseudoisidor Teil III

2. Konzil von Braga

Inhaltsverzeichnis

3. Konzil von Braga

Die Auflösung der Handschriftensiglen und Hinweise zur Edition finden Sie hier.

Capitula Martini

O93,  f.  96ra;  V630,  f.  173ra;  W411,  f.  184r;  V1341,  f.  111rb;  E97,  f.  352vb

CAPITULA[1]  [2]  EX  ORIENTALIUM[3]  PATRUM  SYNODIS  A  MARTINO  EPISCOPO  ORDINATA  ATQUE  COLLECTA.

<O93,  f.  96rb>  Domino[4]  beatissimo  atque  apostolicae  sedis  honore  suscipiendo  in  Christo[5]  fratri[6]  Nitigesio[7]  [8]  episcopo[9]  vel[10]  universo  concilio  Lucensis  ecclesiae  episcopus  Martinus.  Canones,  qui[11]  in  partibus  Orientis  ab[12]  antiquis  patribus  constituti  sunt,  Graeco[13]  prius  sermone  conscripti  sunt,  postea[14]  autem  succedenti[15]  tempore  in  Latina[16]  lingua  translati  sunt.  Et  quia  difficile[17]  est,  ut  simplicius  aliquid  ex  alia  <W411,  f.  184v>  lingua  transferatur  in  alteram[18]  simulque[19]  et  illud  accidit,  ut  in  tantis  temporibus[20]  scriptores  aut  non  intellegentes  aut  dormitantes  multa  praetermittant[21],  et  propterea  in  ipsis[22]  canonibus  aliqua[23]  simplicioribus[24]  videantur  obscura,  ideo  visum[25]  est,  ut  cum  omni  diligentia  et[26]  ea,  quae  per  translatores  obscurius  dicta  sunt,  et[27]  ea,  quaeque[28]  <E97,  f.  353ra>  per[29]  scriptores  sunt  immutata[30],  simplicius  et  emendantius[31]  restaurarem,  id  primum  observans,  ut  <V630,  f.  173rb>  illa[32],  quae  ad  episcopos  <V1341,  f.  111va>  vel  universum[33]  clerum  pertinent,  una[34]  parte  conscripta  sint[35],  similiter  et  quae  ad  laicos  pertinent  simul  sint[36]  adunata,  ut[37],  de  quo  capitulo  aliquis  scire  voluerit,  possit  celerius  invenire[38].

Incipiunt[39]  [40]  canones[41]  ex[42]  orientalium  antiquorum  patrum  synodis  a[43]  venerabili[44]  Martino  episcopo[45]  vel  ab  omni  Bracarensi[46]  synodo[47]  excerpti[48]  vel  emendati,  ubi  clericorum  et  laicorum  <E97,  f.  353va>  seorsum  sententias  restauravit[49],  ut,  quod  translatores  a[50]  Graeco  in  Latino  obscurius  dixerunt  vel  scriptorum  ignavia[51]  depravaverat  aut  immutaverat,  simplicius  et  emendatius[52]  omnia  uno  hoc  contineantur  in  loco,  ut,  de  quo  capitulo  quid[53]  scire  voluerit,  possit[54]  celerius  invenire.

INCIPIUNT[55]  TITULI[56]

I  De  electione  episcopi.

II  De  ordinatione  episcopi.

III  De  vacuanda[57]  ordinatione[58],  quae[59]  absente  metropolitano  fuerit  facta.

IIII  De  primatu  metropolitani.

V  De  eo[60],  qui  per  ambitionem[61]  [62]  de  inferiori[63]  civitate[64]  ad  maiorem  transire[65]  voluerint[66].

VI  De  non  mutandis[67]  parrochiis.

VII  De  praesumptione  alienae  diocesis[68].

VIII  De  non  constituendo[69]  episcopo  successore.

VIIII  De  irruptione  vacantis  ecclesiae.

X  De  episcopo  per  necessitatem[70]  vacantem[71].

XI  De  contemptore  episcopo.

XII[72]  De  seditioso[73]  episcopo.

XIII  De  senioribus[74]  iudicii[75].

XIIII  De  praesumptione  episcopi  in  rebus  ecclesiae.

XV  De  rebus  ecclesiasticis[76]  gubernandis.

XVI  De  rebus  ecclesiae  dispensandis[77].

XVII  De  his,  qui  de  ministerio[78]  ecclesiae  aliquid  vendiderint[79].

XVIII  De  synodo[80]  facienda.

XVIIII  De  episcopo,  qui  noluerit[81]  venire[82]  ad  synodum.

XX  De  legitima  aetate  ordinandi[83]  presbyteri.

XXI  De  eunuchis[84],  qui  ab  aliis  fiunt,  vel  qui  sibi[85]  naturalia  abscidunt[86].

XXII  De  neofitis[87].

XXIII  De  poenitente  non  admittente[88]  ad  clerum.

XXIIII  De  his,  qui  indiscussi[89]  aut  presbyter[90]  aut  diaconus  ordinati[91]  sunt.

XXV  De  presbyteris  vel  diaconibus,  qui  post  ordinationem  denotantur[92].

XXVI  De  his,  qui  viduas[93]  aut  dimissas[94]  ducunt[95].

XXVII  De  fornicatoribus[96]  clericis.

XXVIII  De  his,  quorum  uxores  moechantur[97].

XXVIIII  De  viduis  clericorum.

XXX  De  filia[98]  episcopi  vel  presbyteri,  quae[99]  fuerit[100]  devota  et  peccaverit.

XXXI  De[101]  devota  peccante,  vel  quae[102]  se  maritaverit.

<V630,  f.  173va>  XXXII  De  subintroductis  adoptivis[103]  mulieribus.

XXXIII  De  non  recipiendis  clericis[104]  et  de  infirmanda[105]  ordinatione[106]  eius,  qui  sine  episcopi[107]  <E97,  f.  353rb>  sui  licentia  ab  alio  episcopo  ordinatus  est.

XXXIIII[108]  De  clericis  desertoribus[109].

XXXV[110]  De  importunis  clericis.

XXXVI[111]  De  purganda[112]  opinione  heresis.

XXXVII[113]  De  clericis  excommunicatis[114].

<W411,  f.  185r>  XXXVIII[115]  De  presbyteris,  ut[116]  ad[117]  secundas[118]  non  vadant[119]  nuptias[120].

XXXVIIII[121]  De  his,  qui  ad  diaconium[122]  eliguntur.

XL  De  eo[123],  quod  non  licet[124]  diaconum[125]  iniussum[126]  sedere[127].

<V1341,  f.  111vb>  XLI[128]  De  eo,  quod  non  licet[129]  quemlibet  sacra[130]  mysteria[131]  tangere.

XLII[132]  Ut  mulieres[133]  in  sacrario[134]  non  intrent.

XLIII[135]  Si  lector  alterius[136]  viduam  duxerit.

XLIIII[137]  Si  subdiaconus[138]  secundam  duxerit  uxorem.

XLV[139]  Ut  non  ascendat  in  pulpitum  nisi  lector.

XLVI[140]  De  condicionabilibus[141]  non  ordinandis,  nisi[142]  cum  consensu  patronorum[143].

XLVII[144]  De  non  suscipiendis  servis  alienis  in  clero[145].

XLVIII[146]  De  non  celebrandis  nataliciis  martyrum  in  quadragesima[147].

XLVIIII[148]  Non  suscipi[149]  [150]  debere[151] ante[152]  duas  ebdomadas  paschae, sed  ante  tres  infantes[153]  baptismum.

L[154]  De  non  solvendo  ieiunio  in  quinta  feria  paschae.

LI[155]  De  chrisma[156]  [157]  conficienda.

LII[158]  Non  liceat[159]  [160]  presbyterum[161]  praesente[162]  episcopo  chrismare[163].

LIII[164]  Non[165]  licet[166]  presbyterum[167]  ante  episcopum  in  baptisterium  introire.

LIIII[168]  De  praegnantibus[169]  baptizandis.

LV[170]  Quae[171]  in  altari[172]  offerri  oportet[173].

LVI[174]  De  presbyteris  foresticis[175].

LVII[176]  De  non  ieiunando  in  die  dominica[177]  neque[178]  genua[179]  flectendo.

<O93,  f.  96va>  LVIII[180]  De  gustandis  carnibus  et  non  exsecrandis[181].

LVIIII[182]  [183]  De[184]  eo,  ut[185]  non  liceat  sacerdotibus[186]  vel  clericis  incantatorias[187]  et[188]  contrarias  ligaturas[189]  facere.

LX[190]  De[191]  eo[192]  quod[193]  non  liceat  sacerdotibus[194]  [195]  vel  clericis  spectaculis[196]  interesse.

LXI[197]  De[198]  eo,  quod  non[199]  liceat  convivia  facere  de  confertis.

LXII[200]  De  usuris  vel  negotiorum  lucris.

LXIII[201]  De  clericis,  qui  ad  matutinum  vel  ad[202]  vespertinum[203]  non  conveniunt[204].

LXIIII[205]  De[206]  eo,  quod  non  liceat[207]  clericis[208]  die  dominico[209]  ab  ecclesia  absentari[210].

LXV[211]  De[212]  eo[213],  quod  non  liceat  clericos[214]  ante  horam  tertiam  prandere.

LXVI[215]  De  attondenda[216]  [217]  coma[218]  clericorum  vel  habitu  ornato[219].

LXVII[220]  De[221]  eo,  quod  non  liceat  psalmos  poeticos  in  ecclesia  dicere[222]  vel  libros  apocrifos[223]  legere[224].

LXVIII[225]  De[226]  eo[227],  quod  non  liceat[228]  super  monumenta  mortuorum  missas  tenere[229].

<E97,  f.  356ra>  LXVIIII[230]  [231]  De[232]  eo,  quod  non  liceat  christianis  prandia  ad  monumenta  portare.

LXX[233]  De[234]  eo,  quod  non[235]  liceat  clericis[236]  vel  laicis  catholicis  ab  hereticis  eulogias  accipere  aut  cum  ipsis  vel[237]  schismaticis  orare.

LXXI[238]  De[239]  eo,  quod  non  liceat  christianis  observationes[240]  diversas  attendere.

LXXII[241]  De[242]  eo,  quod  non  liceat  christianis  tenere  traditiones  gentilium  <V630,  f.  173vb>  vel[243]  observare  lunas[244]  aut  stellarum  cursus.

LXXIII[245]  De[246]  eo,  quod   non  liceat  kalendas[247]  observare.

LXXIIII[248]  De[249]  eo,  quod  non  liceat  medicinales  herbas[250]  aliqua  observatione  colligere[251].

LXXV[252]  De[253]  eo,  quod  non  liceat  mulieres[254]  christianas  in  laneficiis[255]  aliquid  observare.

LXXVI[256]  De  adulteris[257].

LXXVII[258]  De  mulieribus  fornicariis  et[259]  aborsum  facientibus.

<V1341,  f.  112ra>  LXXVIII[260]  De  homicidio  voluntario  vel  non  voluntario.

<W411,  f.  185v>  LXXVIIII[261]  De  muliere,  quae[262]  duos  fratres  in[263]  coniugio,  vel  viro,  qui  duas  sorores  habuerit.

LXXX[264]  De  his,  qui  nuptias[265]  iteraverint[266].

LXXXI[267]  De  his,  qui  se  cum  animalibus  commiscuerunt[268].

LXXXII[269]  De  his,  qui  usque  ad  finem  vitae  in  peccatis  perdurant  et  in  exitu[270]  communionem[271]    petunt.

<E97,  f.  356rb>  LXXXIII[272]  De  his,  qui  intrantes[273]  ecclesiam[274]  et[275]  propter[276]  nimiam[277]  luxuriam[278]  sacramento  se[279]  abstinent.

LXXXIIII[280]  De  excommunicatis[281].

<E97,  f.  353va>  DE[282]  ELECTIONE  EPISCOPI

I[283]  Non  licet[284]  populo  electionem  facere  eorum,  qui  ad  sacerdotium  provocantur[285],  sed  iudicium  sit[286]  episcoporum,  ut  ipsi  eum,  qui  ordinandus  est,  comprobent[287],  si  in  sermone  et  fide  et  in  spiritali[288]  vita  edoctus  sit[289].

DE[290]  ORDINATIONE  EPISCOPI

II[291]  Episcopum  oportet  maxime  quidem  ab  omni  concilio  constitui,  sed  si  hoc  aut  pro[292]  necessitate  aut  pro[293]  longinquitate[294]  itineris  difficile  fuerit,  ex  omnibus  tres  colligantur[295]  et  omnium  praesentium  vel  absentium  subscriptiones  teneantur  et  sic  postea  ordinatio  fiat.  Huius  autem  rei  potestas  in  omni  provincia  ad  metropolitanum  pertinet[296]  episcopum.

DE[297]  EVACUANDA[298]  ORDINATIONE,  QUAE[299]  ABSENTE[300]  METROPOLITANO[301]  FUERIT  FACTA

III  Non  debet  ordinari[302]  episcopus  absque  consilio  et[303]  praesentia  metropolitani  episcopi.  Adesse  autem  oportet  omnes[304],  qui  sunt  in  provincia  sacerdotes,  quos[305]  per  suam  debet[306]  epistolam  convocare,  et[307]  quidem[308]  si[309]  omnes  occurrerint,  bene[310],  si[311]  autem[312]  hoc  difficile[313]  fuerit,  pluriores[314]  oportet  occurrere.  Qui  autem[315]  non  convenerit[316],  praesentiam  sui[317]  suas  epistolas  faciant  et  sic  omnium  facto  consensu  ordinationem  episcopi  fieri  oportet.  Si  autem[318]  aliter,  praeter  quod  a  nobis  terminatum  est,  fuerit  factum,  talem  ordinationem  nihil  praevalere  decernimus.  Si  autem  secundum  canones  ordinatio  episcopi  fuerit  facta  et  aliquis  cum  sua[319]  malicia  in  aliquo  condixerit[320],  plurimorum  consensus[321]  obtineat.

DE[322]  PRIMATU  METROPOLITANI[323]

IIII  Per  singulas  provincias  oportet  episcopos[324]  cognoscere[325]  metropolitanum  episcopum  et  ipsum  primatus[326]  curam  suscipere.  Nihil[327]  autem  agere  reliquos  episcopos  praeter  eum,  secundum  quod  antiquitus[328]  a  patribus  <V630,  f.  174ra>  nostris  constitutum  continetur  in  canone[329],  propter  quod  et  metropolitanus  episcopus  nihil[330]  <E97,  f.  353vb>  praesumptive  assumat  absque[331]  consilio[332]  ceterorum.

DE[333]  HIS[334],  QUI  PER  AMBITIONEM  DE  INFERIORI  CIVITATE  AD  MAIOREM  TRANSIRE[335]  VOLUNT

V  Si  quis  in  parte[336]  alicuius  fuerit  ambitior[337]  inventus  sive  episcopus  sive  presbyter  vel  diaconus,  de  inferiori  civitate  non  transeat  ad  maiorem[338].  Quod[339]  si  quis  contra  haec  magni  concilii  constituta  importunus  exstiterit,  omnimodo  evacuetur  huiusmodi  factum  et  suae  iterum  restauretur  ec<W411,  f.  186r>clesiae[340],  cui[341]  episcopus  aut  presbyter  aut  diaconus  prius  fuerat[342]  constitutus.

DE[343]  NON  MUTANDA  PARROCHIA

VI  Episcopum  a  propria  parrochia  non  liceat  transire  in  aliam  neque  sua  sponte  introire  neque  invitatus[344]  neque  ab  episcopo[345]  coactus[346],  sed  permaneat  in  loco,  in[347]  quo  a  deo  est  ordinatus,  et  in  ea[348],  quam  sortivit[349],  <O93,  f.  96vb>  ecclesiam[350]  secundum  <V1341,  f.  112rb>  antiquum  canonum[351]  constitutum.

DE[352]  PRAESUMPTIONE  ALIENAE  DIOCESIS[353]

VII  Si  quis  episcopus  non  per  scripturam  metropolitani  episcopi  aut,  qui  cum  eo  sunt,  rogatus  de  alia  povincia  in  aliam  venerit,  sed[354]  praesumptive[355]  irruens  ad[356]  ordinationem  et  constitutionem  clericorum,  qui  ad  illum  non  pertinent,  importunus  exsistat,  vacua  sint  et  inania  omnia,  quae  ab  eo  fuerint  constituta.  Ipse[357]  autem  digna  increpatione  excommunicetur  et  abominetur[358]  a  sancto  concilio.

DE[359]  NON  CONSTITUENDO  EPISCOPO  SUCCESSORE

VIII  Episcopum[360]  non  liceat[361]  ante  finem  vitae  alium  in[362]  loco  suo  constituere  successorem.  Si  quis  autem[363]  usurpare  temptaverit,  talis  constitutio  irrita  erit.  Non  ergo  aliter  fieri  oportet  nisi  cum  consilio  et  iudicatu[364]  episcoporum,  qui  post  exitum  praecessoris  potestatem  habent[365]  dignum  eligere[366].

DE[367]  IRRUPTIONE  VACANTIS[368]  ECCLESIAE

VIIII  Si  quis  episcopus  vacans  in  ecclesiam  non  habentem  episcopum  subripiens  populos[369]  sine  concilio[370]  integri  ordinis  irruerit,  etiam[371]  si  populus,  quem  seduxit,  desideret  illum,  alienum  eum  ab  ecclesia  esse  oportet.  Integrum  autem  et  perfectum  concilium  dicimus  illud[372],  in  quo  metropolitanus  episcopus  fuerit.

DE[373]  EPISCOPO  PER  NECESSITATEM[374]  VAGANTEM

X  Si  quis[375]  ordinatus  pro[376]  contentione[377]  populi  aut  pro  aliqua  ratione[378],  non  pro  sua  culpa  in  parrochia[379],  quae  ei  fuerit  data,  non  ierit[380],  hunc  oportet  honorem  sacerdotii  tantummodo  contingere[381],  ita[382]  ut  de  rebus  ecclesiae,  in  qua  convenit,  sibi[383]  nihil  praesumat.  Sustineat  autem,  quid[384]  de  eo  sanctum  concilium  iudicare  voluerit.

DE[385]  CONTEMPTORE  EPISCOPO

XI  Si  quis  episcopus[386]  ab[387]  episcopo[388]  ordinatus  noluerit[389]  agere  sacerdotium  neque  consenserit  in[390]  sibi  commissa[391]  ecclesia  <E97,  f.  354ra>  ambulare,  istum  talem  excommunicari[392]  oportet.  Quod  si  coactus  consenserit,  sanctum  concilium,  quod  placet  de  eodem[393],  terminet.

DE[394]  SEDITIOSO[395]  EPISCOPO

XII  Si  quis  episcopus  ordinatus  fuerit  et  non  vult  ipsam  par<V630,  f.  174rb>rochiam  suscipere,  in  qua[396]  nominatus  est,  sed  alibi  vult  ordinari  et  vim  facit  ac[397]  seditiones[398]  concitat  contra  eos,  qui  illum  ordinaverunt,  hunc  ab  honore  oportet  removeri.  Si[399]  autem  in  pristino  honore  presbyterii  vult  stare,  non  vetetur,  ut  gradum,  quem  habuit[400],  retineat[401].  Quod  si  reluctatus  fuerit,  etiam  de  honore  presbyterii[402]  deponatur.

DE[403]  DISSENSIONE[404]  IUDICII

XIII  Si  quis  episcopus  in  aliquibus  causationibus  iudicatur  et  viderit  ipsos  episcopos[405],  qui  in  provincia  sunt,  inter  se  iudicio  discrepare,  ut[406]  alii  videantur  eum,  qui  iudicatur[407],  iustificare,  alii  condemnare  pro  definitione  huius  dissensionis  hoc  placuit  sancto  concilio,  ut  de  provincia[408]  vicina  alter  metropolitanus  convocetur  episcopus,  ut  per  eum  confirmetur,  quod  secundum  rectum  placuerit  canonem.

DE[409]  PRAESUMPTIONE  EPISCOPI  IN  RES[410]  ECCLESIAE

XIIII  Si  quis  episcopus  nulla  ecclesiasticae  rationis  necessitate  compulsus  in[411]  suo  clero[412]  aut,  ubi  forte  non  est  presbyter,  de  rebus  ecclesiasticis  aliquid  praesumpserit  <V1341,  f.  112va>  vendere,  res  ipsa[413]  ecclesiae  propriae,  restaurari[414]  cogatur  et  in  iudicio  episcoporum  deiciatur  auditus  et  tamquam  furti[415]  aut  latrocinii[416]  reus  a[417]  suo  privetur  honore.

DE[418]  REBUS  ECCLESIASTICIS[419]  GUBERNANDIS

XV  Quae  sunt  ecclesiae,  conservari  communi[420]  diligentia  et  bona[421]  conscientia  et  fide[422]  dei,  qui  omnia  videt[423]  et  iudicat,  gubernari[424]  oportet  cum[425]  iudicio  et  potestate[426]  episcopi,  cui  etiam  omnis  populus  et  congregatio[427]  commissa  est  animarum.  Manifesta  autem  debent  esse,  quae  ad  ecclesiam  pertinent  in  conscientia  eorum,  qui  circa  episcopos  sunt[428]  presbyter[429]  et  diaconus,  ut[430]  hi[431]  omnes  sciant[432],  quae  sunt  ecclesiae  propria[433],  ut[434],  si  episcopo[435]  [436]  contigerit[437]  transitus,  eos[438]  nihil  latere[439]  possit  ex  his,  quae  ad  ecclesiam  pertinent,  ut  nullo  modo  possint  minui  et  perire.  Neque  res  propriae[440]  episcopi  debent  importunitatem  pro  rebus  ecclesiae  pati.  Dignum  vero[441]  et  iustum  est  apud  deum  et  homines,  ut  ea,  quae[442]  episcopi  propria  sunt,  cui  voluerit  derelinquat,  et  quae[443]  ecclesiae  sunt,  eidem  conserventur  ecclesiae,  ut  nec[444]  ecclesia[445]  patiatur[446]  damnum  neque  episcopus[447]  pro  rebus  ecclesiae  in[448]  suis  proscribatur[449],  ne[450]  post  eius[451]  obitum  in  causas[452]  incidant[453],  qui[454]  ad  eum[455]  pertinent,  nec[456]  ipse  in  maledictum  incidere[457]  videatur[458].

DE[459]  REBUS  ECCLESIAE  DISPENSANDIS

XVI  <E97,  f.  354rb>  Episcopus  habeat[460]  potestatem  in  rebus  ecclesiae,  ut  dispenset  necessitatem  habentibus  cum  omni  reverentia  et  timore  dei.  Participare  et[461]  eum  oportet,  quae  necessaria[462]  sunt.  Si  tamen  ipse  aut,  qui  cum  eo  sunt  fratres,  indiguerint[463]  aliquid[464],  necessitatem  nullo  modo  patiantur  <O93,  f.  97ra>  secundum  sanctum  apostolum  dicentem:  Victu[465]  et  tegumento  his  contenti  sumus[466].  Si  autem  res  ecclesiasticas  episcopus  in  suas  voluntates  usurpare  voluerit[467]  et  loca  ecclesiae  vel[468]  fructus[469]  agrorum  non  cum  presbyterorum[470]  vel  diaco<V630,  f.  174va>norum[471]  consilio  contaminaverit[472]  aut  fratribus  vel  filiis[473]  vel  quibuscumque  propinquis  suis  dederit  potestatem[474],  ut  per  eos  latenter  res  laedantur  ecclesiae,  hunc  oportet  obnoxium[475]  esse  concilio.  Sin[476]  [477]  aliter[478]  episcopus  vel,  qui  cum  eo  sunt  presbyteri  aut  diaconi[479],  accusentur,  quia,  quae[480]  ex  reditu  vel  ex  quolibet  actu  ecclesiae  veniunt,  in  suos  sinus  colligunt  et  pauperibus[481]  fraudant  et  fame  conficiunt,  <W411,  f.  187r>  hos[482]  enim[483]  corripi  oportet,  secundum  quod  ordinatum  fuerit  a  sancto  concilio.

DE[484]  HIS,  QUI  DE[485]  MINISTERIO  ECCLESIAE  ALIQUID  VENDIDERINT

XVII  Si  quis  presbyter  aut  diaconus  inventus  fuerit  aliquid  de  ministeriis  ecclesiae  venundasse,  quia  sacrilegium  commisit,  placuit  eum  in  ordinatione  ecclesiastica  non  haberi.  In  iudicio  tamen  episcopi  dimittendus  est,  sive[486]  indignus  in  suo[487]  recipi[488]  debeat[489]  gradu[490],  qua[491]  multoties[492]  hoc  ipsum[493],  quod  de  sacrosancto[494]  altario  contaminatum[495]  est,  in[496]  episcopi  potestate[497]  [498]  dimissum  est.

DE[499]  SYNODO[500]  FACIENDA[501]

XVIII  Propter  ecclesiasticas  curas  et  altercationum  solutiones  bene[502]  placuit  per  singulas  provincias  bis  in  anno  concilium  fieri,  convocante  metropolitano  episcopo  omnes  provinciales[503]  episcopos[504],  ita  ut  ad[505]  concilium  praecedant[506]  omnes  presbyteri  et[507]  diacones  vel  hi[508],  qui[509]  se  laesos  existimant,  ut[510]  in  concilio[511]  causae  examinatae[512]  ad  iustum  iudicium  perducantur,  <V1341,  f.  112vb>  et,  si  qui[513]  manifeste[514]  episcopi  vel  presbyteri  aut[515]  diacones[516]  inventi  fuerint  in  offensa,  secundum  rationem  excommunicentur,  quamdiu  communi[517]  consensu  de  his  placuerit  dare[518]  sententiam.  Nulli  autem  episcopo  liceat  propria  apud  semetipsum[519]  concilia  facere  praeter  eos,  quibus[520]  metropoles[521]  sunt  creditae.

DE[522]  EPISCOPO,  QUI  NOLUERIT[523]  VENIRE[524]  AD  SYNODUM

XVIIII  Ad  concilium  convocatus  episcopus  non  debet  contemnere,  sed  ire  et  ea,  quae  ad  utilitatem  ecclesiae  vel  ceterorum  pertinent  aut  docere,  si  novit,  aut  doceri[525],  si[526]  nescit,  nam  si  extra  aegritudinem[527]  <E97,  f.  354va >  contempserit  ire,  reus[528]  erit  fraterni  concilii.

DE[529]  LEGITIMA[530]  AETATE  ORDINANDI  PRESBYTERI

XX  Si  quis  XXX  aetatis  suae  non  impleverit  annos,  nullo  modo[531]  presbyter  ordinetur,  etiam[532]  si  valde  sit  dignus,  quia  et[533]  ipse  dominus  tricesimo[534]  anno  baptizatus  est  et  sic  coepit  docere.  Oportet  ergo  eum,  qui  ordinandus  est,  usque  ad  hanc  aetatem  legitimam  conservari[535].

DE[536]  EUNUCHIS[537],  QUI  AB  ALIIS  FIUNT[538]  VEL  QUI  IPSI  SIBI  NATURALIA[539]  ABSCIDUNT[540]

XXI  Si  quis  pro[541]  aegritudine[542]  naturalia[543]  a  medicis  habuerit  secta,  similiter  et  qui  a  barbaris  aut  dominis  stultis  fuerint  castrati  et  moribus  digni  fuerint  visi,  hos  canon  admittit[544]  ad  clericatus[545]  officium  promoveri.  Si  quis  autem  sanus  non  per  disciplinam  religionis  et  abstinentiae,  sed  per  abscisionem  plasmati[546]  a  deo  corporis,  existimant[547]  <V630,  f.  174vb>  posse[548]  a  se  carnales  concupiscentias  amputari,  castraverit  se,  non  eum  admitti  decernimus  ad[549]  aliquod  clericatus  officium.  Quod  si  iam  ante[550]  fuerat  promotus  ad  clerum,  prohibitus[551]  a  suo  ministerio  deponatur.

DE[552]  NEOFITIS[553]

XXII  Qui[554]  baptizatus  fuerit,  iam  aetate  legitima,  non  continuo  liceat  eum  ad  ecclesiasticum[555]  ordinem  promoveri,  quia  oportet  illum[556]  prius  doceri,  quod[557]  possit  docere  et  multo  tempore  post  baptismum  probari,  ut  bene  probatus  veniat  ad  clerum  secundum  praeceptum  apostoli  <W411,  f.  187v>  dicentis[558]:  Non  neofitum[559],  ne  forte  in  superbiam  elatus[560]  in  iudicium  incidat  et  laqueum  diaboli[561].  Si  autem  succedenti  tempore  in  aliquo  gravi  peccato  a  duobus  vel  tribus  fuerit[562]  devictus,  depositus  de  gradu  suo  cesset  a  clero.  Si  quis  contra  hanc  regulam  facere  praesumpserit,  quod  si[563]  contrarius  magni  concilii[564]  proiciatur  a  clero.

DE[565]  POENITENTE[566]  NON  ADMITTENDO  AD[567]  CLERUM

XXIII  Poenitens[568]  tantum,  si  necessitas  aut  usus  exigerit[569],  inter  ostiarios  prius  deputetur  vel  inter  lectores,  ita  ut  evangelia[570]  vel  apostolum  non  legat.  Si  quis  autem  ante  ordinatus[571]  est,  inter  subdiacones[572]  habeatur[573],  ita  ut  manus  non  imponat[574]  aut[575]  sacra  contingat[576].  Ex[577]  poenitente  enim  dicimus  de[578]  eo,  qui  post  baptismum  pro  homicidio  aut  pro  diversis  <V1341,  f.  113ra>  criminibus  aut  gravissimis  peccatis  publicam  poenitentiam  sub  cilicio[579]  gerens  divino  fuerit  reconciliatus  altario.

DE[580]  HIS,  QUI  SINE  DISCUSSIONE  AUT  PRESBYTERI[581]  AUT  DIACONES  ORDINATI  SUNT

XXIIII  <O93,  f.  97rb>  Si  quis  presbyter  aut  diaconus  sine  aliqua  examinatione  ordinati  sunt  aut  certe,  cum  discuterentur  criminosa  peccata  sua[582],  aut[583]  <E97,  f.  354vb>  post  ordinationem  ab  aliis  sunt  detecti[584],  abiciantur  ex  clero.  Similiter  vero[585]  et  de  universo  ordine  clericorum  servetur.  Nam  hoc  sibi,  quod  repraehensibile[586]  est,  sancta[587]  catholica  defendit[588]  ecclesia.

DE[589]  PRESBYTERIS  ET  DIACONIBUS,  QUI  POST  ORDINATIONEM[590]  DENOTANTUR

XXV  Si  quis  presbyter  ante  ordinationem[591]  peccaverit  et  post  ordinationem  peccatum  confessus  fuerit,  quod[592]  ante  erraverit[593],  non  offerat,  sed  tantum  pro  religione[594]  nomen  presbyteri  portet[595].  Si  autem  non  ipse  confessus,  sed  ab[596]  alio  publice  fuerit  convictus,  nec  hoc  ipsum[597]  habeat  potestatem,  ut  nomen  presbyteri  portet.  Similiter[598]  et  de[599]  diaconibus[600]  observandum  est,  ut,  si  ipse  confessus  fuerit,  ordinem[601]  subdiaconi[602]  accipiat.

DE[603]  HIS,  QUI  VIDUAS[604]  AUT  DIMISSAS[605]  DUCUNT  AUT  IN  MALIS  CONSILIIS  MIXTI  SUNT

XXVI  Si  quis  viduam  aut  ab[606]  alio[607]  dimissam  duxerit,  non  admittatur[608]  ad  clerum.  Quod[609]  si  oppressit[610],  deiciatur.  Similiter  si  homicidii  aut  facto  aut  praecepto  aut  consilio  aut  defensione[611]  <V630,  f.  175ra>  post  baptismum  conscius  fuerit  et  per  aliquam[612]  subreptionem  ad  clericatum  venerit,  deiciatur  et  in  finem  vitae  suae  communionem  accipiat[613].

DE[614]  FORNICATORIBUS  CLERICIS

XXVII  Si  quis  presbyter  aut  diaconus  fuerit  fornicatus  aut  moechatus,  proiciatur  et  agat  poenitentiam.

DE[615]  HIS,  QUORUM  UXORES  MOECHANTUR

XXVIII  Si  laici[616]  uxor  in  adulterio  fuerit  depraehensa,  hic  talis  ad  ministerium  ecclesiasticum  nullo  modo  adducatur.  Si  autem  post  ordinationem  alicuius  clerici  uxor[617]  adulterata[618]  fuerit,  <W411,  f.  188r>  dimittat  eam.  Si[619]  autem  cum  ipsa  voluerit  permanere,  a[620]  ministerio  alienus  sit.

DE[621]  VIDUIS  CLERICORUM

XXVIIII  Si  qua[622]  vidua  episcopi  vel[623]  presbyteri  aut  diaconi  maritum  acceperit,  nullus  clericus,  nulla  religiosa  cum  ea  convivium  sumat,  numquam  communicet;  morienti[624]  tantum  ei  sacramentum[625]  subvenient[626].

DE[627]  FILIA  EPISCOPI  VEL  PRESBYTERI,  QUAE  DEVOTA[628]  FUERIT  ET  PECCAVERIT

XXX  De[629]  filia  episcopi  vel  presbyteri  sive  diaconi,  si[630]  devota  fuerit  et  maritum  duxerit,  si  eam  pater  vel  mater  in  affectum  receperint,  a  communione  habeantur  alieni.  Pater  vero  causas  in  concilio  se  noverit  praestaturum[631],  mulier  vero  non  admittatur  ad  communionem,  nisi  marito  defuncto  egerit  poenitentiam.  Sin[632]  autem  vivente  eo  secesserit  et  poenituerit  vel[633]  petierit  communionem,  in  ultimo  fine[634]  vitae  deficiens  <V1341,  f.  113rb>  accipiat  communionem.

DE[635]  DEVOTA  PECCANTE,  VEL  QUAE[636]  SE  MARITAVERIT

XXXI  Devotam  peccantem  non  recipiendam  in  ecclesia[637],  <E97,  f.  355ra>  nisi  peccare  desierit  et[638]  desinens  egerit[639]  aptam  poenitentiam  decem  annis  et[640]  recipiat  communionem[641].  Prius  autem,  quam  in  ecclesia  admittatur  ad  orationem,  ad  nullius  convivium  christianae[642]  mulieris  accedat.  Quod  si  admissa  fuerit[643],  etiam[644]  haec,  quae[645]  eam  receperit,  habeatur[646]  absens[647].  Corruptorem  etiam  par[648]  poena  constringat.  Quae  autem  maritum  acceperit,  non  admittatur[649]  ad  poenitentiam[650],  nisi  adhuc  vivente  ipso[651]  marito  caste  vixerit,  aut  postquam  ipse  de  hac  vita  discesserit.

DE[652]  SUBINTRODUCTIS  ADOPTIVIS[653]  MULIERIBUS

XXXII  Nullus  episcopus  neque  presbyter  neque  diaconus  neque  omnino  aliquis  ex  clero  licentiam  habeat  intromittendi  ad  se  quasi  adoptivam  aliquam[654]  mulierem  quasi  in  loco  filiae  aut  sororis  aut  matris,  nisi  forte  sororem  matris  vel  patris  et  illas  solas  personas,  quae  ab  omni  mala  suspicione  alienae  sunt.  Similiter  et  religiosis  feminis  laicorum  alienorum  familiaritatem  et  consortium  prohibemus  eorum[655]  scilicet[656],  qui  nec  in[657]  dei  timore  subiecti  sunt  nec  continentiae[658]  retinent  disciplinam.

DE[659]  NON  ACCIPIENDIS[660]  CLERICIS  VAGIS  ET  DE[661]  INFIRMANDA  ORDINATIONE  EIUS,  QUI  SINE  CONSENSU  EPISCOPI  SUI  AB  ALIO  EPISCOPO  ORDINATUS  EST[662]

XXXIII  Si  quis  in  contemptu[663]  positus  presbyter  aut  diaconus  vel  quicumque  ex  clero  recesserit  ab  ecclesia  sua,  <V630,  f.  175rb>  nullo  modo  in  alia  suscipiatur  <O93,  f.  97va>  ecclesia,  sed  omnimodo  compellatur[664],  ut  ad[665]  suam  revertatur[666]  ecclesiam.  Si[667]  autem[668]  permanserit  in  superbia[669]  et  reverti  noluerit,  excommunicetur  et  proiciatur.  Si  quis  autem  episcopus  ausus  fuerit  illum  in  sua[670]  ecclesia  ordinare,  non  consentiente  episcopo  suo,  a  quo  recessit[671],  ordinatio[672]  eius  vacua  deputetur[673].

DE[674]  CLERICIS  DESERTORIBUS

XXXIIII  Si  quis  presbyter  aut  diaconus[675]  vel[676]  aliquis[677]  de  clero  propriam  ecclesiam  derelinquens  <W411,  f.  188v>  ad  alteram  ecclesiam  vadit  et  ibi  multo  tempore  demoratur,  omnino  numquam  ministret  in  clero[678].  Et  si[679]  admonuerit  eum  episcopus  suus,  ut  ad[680]  suam  redeat  parrochiam  et  redire  noluerit[681],  ubi  est,  ibi  de  suo  officio  deponatur,  ita  ut  numquam  in  suum[682]  revertatur  gradum[683]  propter  dissolutionis[684]  peccatum.  Si  autem  episcopus  alter  illum  susceperit,  qui  de  reatu[685]  eius  est[686]  conscius,  oportet  ipsum  episcopum  sine  increpatione  in[687]  communi  concilio  non  admitti,  ut  ecclesiasticum  canonem  ultra  non  solvat.

DE[688]  IMPORTUNIS  CLERICIS

XXXV  Si  quis  episcopus[689],  presbyter  aut[690]  diaconus  excommunicatus  in  concilio  iniuste  se  quaeritur[691]  condemnatum,  <E97,  f.  355rb>  ad  maiorem[692]  episcoporum  concilium  revertatur,  ut[693]  eorum  inquisitionem  et  iudicium  exspectans,  si  quas[694]  se  iustas  causas  habere[695]  putat,  illis[696]  exponat.  Si  autem  contempserit  et  importunans  se  palatio  aures  principum  inquietare[697]  voluerit,  hic  ad  nullam  veniam  poterit  pervenire[698]  neque[699]  spem  futurae  <V1341,  f.  113va>  reconciliationis  habebit.

DE[700]  PURGANDA  OPINIONE  HERESIS

XXXVI  Si  quis  episcopus  sive  alicuius  episcopi  presbyter  aut  diaconus  in  alicuius  heresis  opinionem[701]  offenderit[702];  et  ob[703]  hanc  causam  fuerit  excommunicatus,  nullus  episcopus  in[704]  communionem  eum  recipiat,  nisi  prius  in  communi[705]  concilio  porrecto  fidei  suae[706]  libello[707]  satisfaciat[708]  omnibus,  et  ita  liberam  teneat  suam  purgationem:  Hoc  idem  et  de  fidelibus  laicis[709]  sit  decretum,  si[710]  in  aliquam  heresis  opinionem  fuerint  nominati.

DE[711]  CLERICIS  EXCOMMUNICATIS

XXXVII  Si  quis  episcopus  in[712]  concilio  excommunicatus  fuerit  sive  presbyter  aut[713]  diaconus  a[714]  suo  episcopo  et  post  excommunicationem  praesumpserit  sive  episcopus  ille  aut  presbyter  vel[715]  diaconus  facere  oblationem  vel  matutinum  aut[716]  vespertinum  sacrificium  quasi  in  officio  suo  agere  sicut  prius,  non  liceat  ei  nec  in  alio  concilio  spem  reconciliationis  habere,  nec  ultra  reconciliari[717],  sed  etiam  eos,  qui  ei  communicaverint,  omnes  ab  ecclesia  respui,  maxime  eos,  qui  sciebant  eum  esse  deiectum.  <V630,  f.  175va>  Si  autem  permanserit  turbans  et  concitans  ecclesiam,  per  forasticam[718]  potestatem  oportet  eum  sicut  seditionarium  ab  omni  plebe  expelli.

DE[719]  PRESBYTERIS,  UT  IN  SECUNDIS  NUPTIIS  NON  VADANT[720]

XXXVIII  Presbyteri[721]  ad  secundas  nuptias  convivam[722]  fieri  non  oportet[723],  quod[724]  hi[725],  qui  ad  secundas[726]  nuptias  veniunt,  poenitentiam  postulent.  Quomodo  potest[727]  presbyter  ille  esse,  qui  propter  convivium  interest  tali  coniugio?

DE[728]  [729]  HIS,  QUI  AD  DIACONIUM[730]  ELIGUNTUR[731]

XXXVIIII[732]  Diaconus[733],  qui  eligitur,  si[734]  contestatus  fuerit  pro  accipiendo[735]  matrimonio  et  dixerit  non  posse[736]  in  castitate  permanere,  hic  non  ordinetur.  Quod  si  in  ordinatione  tacuerit  et  ordinatus  fuerit  et  postea  matrimonium  desideraverit[737],  alienus  sit  a  ministerio[738]  et  vacet  a  clero.

XL  Non  liceat  diaconum  ante  presbyterum[739]  sedere,  nisi  cum  iussione  presbyteri.

<W411,  f.  189r>  XLI  Non  liceat  quemlibet[740]  ministeria[741]  tangere,  nisi  subdiacono[742]  aut  acolito  in  secretario[743]  [744]  <E97,  f.  355va>  vasa  dominica.

XLII  Non  liceat  mulieres  in  secretarium[745]  ingredi.

XLIII  Lector,  si  viduam  alterius  uxorem  acceperit,  in  lectorato[746]  permaneat  aut,  si  forte  necessitas  sit,  subdiaconus[747]  fiat,  nihil  autem  supra.  Similiter  et  si  bigamus[748]  fuerit.

XLIIII  Si  subdiaconus  secundam  duxerit  uxorem,  inter  lectores  vel  ostiarios  habeatur,  ita  ut  apostolum  non  legat.

XLV  Non  liceat[749]  in  pulpito  psallere  aut  legere,  nisi  qui[750]  ab  episcopo  lectores  sunt  ordinati.

XLVI  Si  quis  obligatus[751]  tributo  servili  vel  aliqua  condicione  vel  patrocinio  cuiuslibet  domus,  non  est  ordinandus  clericus,  nisi  probatae  vitae  fuerit  et  patroni  consensus  accesserit.

XLVII  Si  quis  servum  alienum  causa  religionis  doceat  contemnere[752]  dominum  suum  et  recedere  a  servitio  eius,  durissime[753]  in[754]  omnibus  arguatur.

XLVIII  Non  liceat[755]  in  quadragesima[756]  natales  martyrum  celebrare[757],  sed  tantum  <V1341,  f.  113vb>  sabbato  et  dominica[758]  pro  commemoratione[759]  eorum  oblationes[760]  offerre[761],  sed  nec  natalitia[762]  nec  nuptias  liceat[763]  in  quadragesima[764]  celebrari[765].

<O93,  f.  97vb>  XLVIIII  Non  liceat  ante  duas  septimanas  paschae,  sed  ante  tres,  ad[766]  baptismum  suscipere  aliquem.  Oportet  autem,  ut[767]  in  ipsis  diebus,  qui  baptizandi[768]  sunt,  symbolum  discant  et  in  quinta  feria  novissimae  septimanae  episcopo  vel  presbytero  reddant.

<V630,  f.  175vb>  L  Non  liceat[769]  quinta  feria  fratres[770]  novissimae  septimanae  ieiunium  solvere  et  omnem  exhonorare  quadragesimam[771],  sed  sincere[772]  abstinentes  totam  quadragesimam[773]  perexire.

LI  Omni  tempore  episcopo[774]  liceat  chrisma  conficere  et  per  suas  dioceses  destinare[775],  ita  ut  ad  dirigendum  chrisma  diaconus  aut  subdiaconus  ante  diem  paschae  de  singulis  ecclesiis  ad  episcopum  destinetur[776].

LII  Presbyter  praesente  episcopo  non  signet  infantes,  nisi  forte  ab  episcopo  fuerit  illi  praeceptum.

LIII  Non  liceat  presbytero  prius[777]  episcopo  introire  in  baptisterium,  sed  cum  episcopo,  nisi  forte  aut  absens[778]  fuerit  aut  aegrotus.

LIIII  Si  qua  mulier  praegnans  desideraverit  gratiam  baptismi  percipere,  quando  voluerit,  habeat  potestatem.  Nam  nihil  in  hoc  participat  mater  infanti,  qui  nascitur,  propterea[779]  quod  unicuique[780]  propria[781]  voluntas  in  confessione  monstretur.

LV  <E97,  f.  355vb>  Non  oportet  aliquid  aliud  in  sanctuario  offerri  praeter  panem  et  vinum  et  aquam,  quae  in  typo[782]  Christi  benedicuntur[783],  quia  dum  in  cruce  penderet[784],  de  corpore  eius  sanguis  effluxit  et  aqua.  Haec  tria[785]  unum  sunt  in  Christo  Iesu,  haec  hostia  et  oblatio  dei  in  odorem  suavitatis.

LVI  Forasticis[786]  presbyteris[787]  praesente  episcopo  vel  presbyteris[788]  civitatis[789]  offerre  non  liceat[790]  neque  ministrare  in  populo  nisi  forte  illis  absentibus.

<W411,  f.  189v>  LVII  Si  quis  presbyter[791]  publicam  poenitentiam  a  sacerdote  acceptam  aut  aliqua[792]  necessitate  die  dominica[793]  pro  quadam  religione  ieiunaverit,  sicut  Manichaei,  anathema  sit.  Similiter[794]  et  quod[795]  ab[796]  apostolis  traditum  canon  tenet,  antiquus  placuit,  ut[797]  per[798]  omnes  dominicas  et[799]  per  omnes  dies  paschae  usque  ad  quinquagesimam[800]  non  prostrant[801]  se[802]  in[803]  oratione  humilitatis,  sed  recto  vultu  ad  dominum  orationis[804]  fungantur  officio[805],  quia  in  his  diebus  gaudium  resurrectionis  domini  celebramus.

<V1341,  f.  114ra>  LVIII  Si  quis  non  pro  abstinentia,  sed  pro  exsecratione  escarum[806]  abstinet[807],  placuit  sancto  concilio,  ut  praegustet  et[808]  sic,  si  vult  abstinere[809],  abstineat.  Si  autem  spernit,  ita  ut  olera  cocta  cum  carnibus  non  degustet,  iste[810]  non  oboediens  nec  suspicionem  heresis  a  se  removens  deponatur  de  ordine[811]  clericatus[812].

LVIIII[813]  Non  liceat  sacerdotibus  vel  clericis  aliqua  spectacula[814]  in  nuptiis[815]  vel  in  conviviis  spectare[816],  sed  oportet,  <V630,  f.  176ra>  antequam  ingrediantur  ipsa  spectacula,  surgere  et  redire[817]  inde.

LX[818]  Non  liceat  clericos[819]  incantatores  esse  et  ligaturas  facere,  quod  est  colligatio  animarum.  Si  quis  haec  facit,  de  ecclesia[820]  proiciatur.

LXI  Non  liceat  sacerdotes  vel  clericos,  sed  nec  religiosos  laicos  convivia  facere[821]  de[822]  confertis.

LXII  Si  quis[823]  oblitus[824]  timorem[825]  domini  et  sanctarum[826]  scripturarum,  quae  dicit  pecuniam  suam  non  dedit  ad  usuram,  post  hanc  cognitionem  magni[827]  concilii  feneraverit  et  centesimam[828]  exegerit[829],  aut[830]  ex  quolibet  negotia[831]  [832]  turpis[833]  lucri[834]  quaesierit  aut  per  diversas  species  vini  vel  frugis[835]  vel  cuiuslibet  rei  emendo  vel  vendendo[836]  aliqua  incrementa  susceperit[837],  de  gradu  suo  alienus  habeatur  a  clero.

LXIII  Si  quis  presbyter  aut  diaconus  vel  quilibet[838]  clericus  ecclesiae  deputatus,  si[839]  intra  civitatem[840]  <E97,  f.  356ra>  fuerit  aut  in  quolibet  loco,  in  quo  ecclesia  est,  et  ad  cotidianum  psallendi[841]  sacrificium[842]  matutinis  vel  vespertinis  horis  ad  ecclesiam  non  convenit,  deponatur  a  clero,  si  tamen  castigatus  veniam  ab  episcopo  per  satisfactionem  noluerit  promereri.

LXIIII  Non  liceat  quemlibet  clericum  die  dominico  ab  ecclesia  absente[843]  esse,  sed  missarum  solemnibus  interesse  et[844]  ieiunio[845].

LXV  Non  oportet  clericos  vel  laicos  religiosos  ante  sacram  horam  diei  tertiam  inire  convivia,  neque  aliquando  clericos  nisi  hymno  dicto  edere  panem  et  post  cibos[846]  gratias  auctori  deo  referre[847].

LXVI  Non  oportet  clericis[848]  comam[849]  nutrire  et  sic  ministrare,  sed  attonso[850]  capite  patentibus  auribus  et  secundum  Aaron  talarem  vestem  induere,  ut  sint  in  habitu  ornato[851].

LXVII  Non  oportet  psalmos  compositos  et[852]  vulgares[853]  in  ecclesia  dicere  neque  libros,  qui  sunt  extra  canonem[854]  legere  nisi  solos  canonicos  novi  et  veteri[855]  testamenti.

<W411,  f.  190r>  LXVIII  Non  oportet  clericos  ignaros  et  praesumptores  super  monumenta  in  campum[856]  ministeria  portare  aut[857]  distribuere[858]  sacramenta,  sed  aut  <O93,  f.  98ra>  in  ecclesia  aut  in  basilica,  ubi  martyrum  <V1341,  f.  114rb>  reliquiae  sunt[859]  depositae,  ibi[860]  pro  defunctis  oblationem  offerri.

<E97,  f.  356rb>  LXVIIII[861]  [862]  Non  liceat  christianis  prandia  ad  defunctorum  sepulchra  deferre  et  sacrificare  mortuis[863].

LXX[864]  Non  liceat  clericis  vel  laicis  ab  hereticis  eulogias[865]  accipere,  quia[866]  maledictiones  sunt  magis  quam  benedictiones,  neque  liceat  aut  cum  hereticis  aut[867]  schismaticis  orare.

LXXI[868]  Si  quis  paganorum  consuetudinem  sequens  divinos  et  sortilegos[869]  in  domum[870]  suam  introduxerit,  quasi  ut  malum  foras  mittant  aut  maleficia  inveniant  vel  lustrationes  <V630,  f.  176rb>  paganorum  faciant,  quinque  annis  poenitentiam  agant[871].

LXXII[872]  Non  liceat  christianis  tenere  traditiones  gentilium  et  observare  vel  colere  elementa[873]  aut  lunae  aut  stellarum  cursus[874]  aut  inanem  signorum  fallaciam[875]  pro  domo  facienda  vel  propter[876]  segetes[877]  vel  arbores  plantandas  vel  coniugia  socianda.  Scriptum  est  enim:  Omnia,  quae  facitis  aut[878]  in  verbo  aut  in  opere,  omnia  in  nomine  domini  nostri  Iesu  Christi  facite  gratias  agentes  deo.

LXXIII[879]  Non  liceat[880]  agere  diem[881]  Kalendarum  et  otiis  vacare  gentilibus[882],  neque  lauro  aut  viriditate  arborum  cingere[883]  domos.  Omnis[884]  haec  observatio  paganissima[885]  est.

LXXIIII[886]  Non  liceat  in  herbarum[887]  collectionibus,  quae  medicinales  sunt,  aliquas  observationes  aut  incantationes  attendere,  nisi  tantum  cum  symbolo  divino  aut[888]  oratione  dominica,  ut  tantum  deus  creator  omnium  et  dominus  honoretur.

LXXV[889]  Non  liceat  mulieres  christianas[890]  vanitatem[891]  in  suis  laneficiis  observare,  sed  deum  invocent  adiutorem,  qui  eis  sapientiam  texendi  donavit.

LXXVI[892]  Si  cuius  uxor[893]  adulterium  fecerit  aut  vir  in  alienam  uxorem[894]  irruit[895],  VII  annis  poenitentiam  agat.

LXXVII[896]  Si  qua  mulier  fornicaverit[897]  et  infantem,  qui  exinde  fuerit  natus,  occiderit,  <E97,  f.  356va>  et  quae  studuerit  abortum  facere,  et  quod  conceptum  est,  necare[898]  aut  certe,  ut  non  concipiat[899],  elaborare[900]  sive  ex  adulterio[901]  sive  ex  legitimo[902]  coniugio,  has  tales  mulieres  in  morte[903]  recipere[904]  communionem  priores  canones  decreverunt,  nos  tamen  pro  misericordia  sive  tales  mulieres  sive  conscias[905]  scelerum  ipsarum  decem  annis  agere  poenitentiam  iudicamus[906].

LXXVIII[907]  Si  quis  voluntarie  homicidium  fecerit,  ad  ianuam  ecclesiae  catholicae  semper  subiaceat,  et  communionem  in  exitu  vitae  suae  recipiat.  Si  autem  non  voluntate,  sed  casu  aliquo[908]  homicidium[909]  fecerit[910],  <W411,  f.  190v>  prior  canon  VII  annis  agere[911]  poenitentiam  iussit,  secundus[912]  canon[913]  V  mandavit[914].

LXXVIIII[915]  Si  qua[916]  mulier  duos  fratres  aut  si  quis  vir  duas[917]  sorores  habuerit,  a  communione  abstineant[918]  usque  ad  mortem.  In  morte  <V1341,  f.  114va>   autem[919]  eis  communio[920]  pro  misericordia  detur.  Si  vero[921]  supervixerint[922]  communione  accepta  et[923]  de  infirmitate  convaluerint[924],  agant[925]  plenam  poenitentiam  tempore  constituto.

<V630,  f.  176va>  LXXX[926]  Si  quis  multis[927]  nuptiis  fuerit  copulatus,  poenitentiam  agat,  conversatio  autem  et  fides  poenitentis[928]  compendit[929]  tempus.

LXXXI[930]  Si  quis[931]  cuiuslibet  animalis[932]  commixtione[933]  peccaverit,  XV  annis  in  humilitate  subiaceat  ad  ecclesiae  ianuam  et  post  hos  aliis  quinque  annis  in  orationis  communione[934]  receptus  poenitentiam  agat  et  sic  gratiam  sacramenti  suscipiat.  Interrogentur  autem[935]  alii  de  eo,  qualem  vitam  in  poenitentia[936]  egerit,  et  sic  communionis  misericordiam  consequatur[937].  Si  quis  autem  post  XX  annos  habens  uxorem  huic[938]  peccato  irruerit,  XXV  annis  habens[939]  uxorem  huic  peccato  irruerit  viginti  et  quinque  annis  humilitati[940]  subiaceat  et quinque  annis  orationibus[941]  tantum  communicans,  postea  recipiat  sacramentum.  Quod  si  et  hanc  mensuram  aliquis  transgressus  fuerit,  sacramentum  in  exitu  consequatur,  oportet  enim  tales  inter  daemoniosos  orare.

LXXXII[942]  Si  quis  de  corpore  exiens  novissimum  et  necessarium  communionis  viaticum  expetit,  non[943]  ei  denegetur.  Quod  si  in  desperatione[944]  positus  post  perceptam  communionem  iterum  sanus  fuerit  factus,  tantum  oratione[945]  particeps[946]  sit.  Nam  non  accipiat  sacramentum,  donec  constitutum  poenitentiae  impleat  tempus.  Qui  ergo  in  exitu  mortis  sunt  <E97,  f.  356vb>  et  desiderant  accipere  sacramentum,  cum[947]  consideratione  et  probatione  episcopi  accipere  debent[948].

LXXXIII[949]  Si  quis  intrat  in[950]  ecclesiam  dei[951]  et  sacras  scripturas  audit,  et  pro  luxuria[952]  sua  avertit  se  a  communione  sacramenti  et  in  observandis  mysteriis  declinat  constitutam  regulam  disciplinae,  istum  talem  proiciendum  de  ecclesia  catholica  esse  decernimus,  donec  poenitentiam  agat  et  ostendat[953]  fructum  poenitentiae  suae,  ut  possit  communione[954]  percepta[955]  indulgentiam[956]  promereri.

LXXXIIII[957]  Non  liceat  communicare  excommunicatis,  neque  in  domos  eorum[958]  <O93,  f.  98rb>  introeuntes  orare  cum  eis;  neque  liceat  cum  eis  in  alia[959]  ecclesia  segregari[960].  Si  autem  aliquis  episcopus  aut  presbyter  aut  diaconus  aut  quilibet  ecclesiasticus  excommunicato  communicaverit,  quasi  perturbans  omnem  disciplinam  ecclesiasticam  excommunicetur[961].

O93,  f.  98rb;  V630,  f.  176vb;  W411,  f.  190v;  V1341,  f.  114va;  E97,  f.  356vb


 



[1]  CAPITULA  EX]  CAPITULAE  W411

[2]  Überschrift]  EPISTOLA  MARTINI  BRACARENSIS  EPISCOPI  AD  LUCENSES  EPISCOPOS  E97

[3]  ORIENALIUM  V1341

[4]  Domino]  Domino  meo  V630;  V1341;  Domno  meo  W411

[5]  christo  korr.  aus  christi  V630

[6]  fratri  Nitigesio]  fraternitati  gesio  W411

[7]  nitigisio  V1341

[8]  Nitigesio  episcopo]  nitigi  coepiscopo  E97

[9]  episcopus  W411

[10]  et  E97

[11]  qui  in]  quam  W411

[12]  ab  fehlt  W411

[13]  Graeco  prius]  crebrius  W411

[14]  postea  korr.  aus  poste  O93;  post  W411

[15]  secedenti  W411;  succedenti  korr.  aus  succedente  V1341

[16]  Latina  lingua]  latinam  linguam  V630;  V1341;  E97

[17]  difficile  korr.  aus  difficele  V630

[18]  alterum  W411

[19]  simulque]  simul  quoque  E97

[20]  temproibus]  temporibus  hii  W411

[21]  pretermittunt  W411

[22]  ipsis  canonibus]  ipsos  canones  W411

[23]  aliqua]  aliqua  post  W411

[24]  simpliciores  W411

[25]  visum  est  ut]  queso  istud  W411

[26]  et]  et  ea  W411

[27]  et  ea  quae]  atque  W411

[28]  quę  V630;  V1341;  E97

[29]  pro  W411

[30]  inmotata  W411

[31]  emendatius  E97

[32]  illa  quae]  illam  V1341

[33]  universum  clerum  pertinent]  universo  pertinent  clero  W411

[34]  una]  una  in  V630;  V1341

[35]  sint  korr.  aus  sunt  V630;  sunt  W411;  V1341

[36]  sunt  W411

[37]  et  W411

[38]  venire  W411

[39]  Incipiunt  fehlt  W411

[40]  Incipiunt  canones  ex  orientalium  antiquorum  patrum  synodis  a  venerabili  Martino  episcopo  vel  ab  omni  Bracarensi  synodo  excerpti  vel  emendati  ubi  clericorum  et  laicorum  seorsum  sententias  restauravit  ut  quod  translatores  a  Graeco  in  Latino  obscurius  dixerunt  vel  scriptorum  ignavia  depravaverat  aut  immutaverat  simplicius  et  emendatius  omnia  uno  hoc  contineantur  in  loco  ut  de  quo  capitulo  quid  scire  voluerit  possit  celerius  invenire  unmittelbar  vor  c.  1  E97

[41]  canones]  CAPITULA  CANONUM  E97

[42]  ex  orientalium  antiquorum  patrum  synodis  fehlt  E97

[43]  ac  V1341

[44]  venerabile  W411;  venerabili  fehlt  E97

[45]  episcopo  vel  ab  omni  Bracarensi  synodo  excerpti  vel  emendati  ubi  clericorum  et  laicorum  seorsum  sententias  restauravit  ut  quod  translatores  a  Graeco  in  Latino  obscurius  dixerunt  vel  scriptorum  ignavia  depravaverat  aut  immutaverat  simplicius  et  emendatius  omnia  uno  hoc  contineantur  in  loco  ut  de  quo  capitulo  quid  scire  voluerit  possit  celerius  invenire  INCIPIUNT  TITULI]  Bracarense  episcopo  collectorum  ad  episcopos  scilicet  pertinentium  vel  ad  clerum  E97

[46]  bracaresi  W411

[47]  concilio  E97

[48]  excepti  W411

[49]  restaurabit  W411

[50]  a  fehlt  W411

[51]  ignavia  depravaverat]  depravaberat  ignabia  W411

[52]  emendantius  W411

[53]  quod  E97

[54]  possit  W411

[55]  INCIPIUNT  TITULI  fehlt  W411

[56]  TITULI]  TITULI  Canonum  a  MARTINO  Bracarense  episc opo  collectorum  ad  episcopos  scilicet  pertienentium  vel  ad  clerum  E97

[57]  evacuanda  V630;  W411;  V1341;  E97

[58]  ordinatione]  ordinatione  episcopi  E97

[59]  quia  W411;  qui  E97

[60]  his  E97

[61]  ambitione  W411

[62]  ambitionem  de  korr.  aus  ambitionem  V1341

[63]  inferiori  civitate]  civitate  inferiori  E97

[64]  civitati  W411

[65]  transire  voluerint]  transeunt  E97

[66]  voluerit  V630;  V1341;  volunt  W411

[67]  mutandis  parochiis]  mutandas  parrocias

[68]  diocesi  W411;  dioceses  V1341

[69]  custodiendo  O93;  constituendo]  constituendo  sibi  ab  E97

[70]  necessitate  W411

[71]  vacante  korr.  aus  vacantem  V630;  vacante  E97

[72]  Rubrik marginal  W411

[73]  seditioso  korr.  aus  sidioso  V630;  siditioso  W411;  sidioso  V1341

[74]  senioribus  iudicii]  dissensione  iudicum  E97

[75]  iudicii  fehlt  W411

[76]  ecclesiasticis  gubernandis]  ęcclesię  vel  episcopi  E97

[77]  dissipandis  V630;  dispensandis  korr.  aus  dissipandis  V1341

[78]  ministerio  korr.  aus  ministeri  V630;  ministris  V1341

[79]  vendiderint  korr.  aus  vendiderit  V630;  vindiderint  W411;  vendiderit  V1341

[80]  sinado  W411

[81]  noluerit  venire  ad  synodum]  ad  synodum  venire  distulerit  E97

[82]  venire  ad  synodum]  ad  sinodum  venire  V1341

[83]  ordinanda  V630

[84]  eunacis  W411

[85]  ipsi  W411

[86]  abscidunt  fehlt  W411  (siehe  nächste  Rubrik)

[87]  neofitis]  neofitis  abscidunt  W411 (siehe vorige Rubrik)

[88]  admittente  korr.  aus  admittende  V630;  admittendo  E97

[89]  discussa  W411

[90]  presbyter  aut  diaconus]  presbyteri  aut  diaconi  V630;  V1341;  E97

[91]  ordinati  sunt]  ordinantur  E97

[92]  denotatur  W411

[93]  duas  W411

[94]  dismissas  W411

[95]  ducunt]  ducunt  aut  homicidii  vel  facto  vel  pręcepto  vel  consilio  vel  defensione  sunt  conscii  E97

[96]  fornicationibus  W411