Die Auflösung der Handschriftensiglen und Hinweise zur Edition finden Sie hier.

4. Konzil von Toledo

O93, f. 73vb; V630, f. 138rb; W411, f. 114v; V1341, f. 71rb; E97, f. 311va

I¹

II² De oratione³ et fidei⁴ confessione⁵, quae in sancta dei ecclesia praedicatur.

<E97, f. 311vb> III⁶ Nulla pene res magis⁷ disciplinae mores ab ecclesia Christi depulit, quam⁸ inordinata diversitas officii.

IIII⁹ De formula, secundum¹⁰ quam¹¹ debeat sancta synodus in dei nomine fieri.

V¹² De¹³ sollemnitate paschali, qualiter¹⁴ solet in Spaniis¹⁵ varietas exsistere praedicationis.

VI¹⁶ De baptismi sacramento.

VII¹⁷ Comperimus, quod per nonnullas¹⁸ ecclesias in die sexta feria passionis domini clausis basilicarum foribus non¹⁹ celebretur officium.

VIII²⁰ Quidam in die²¹ eiusdem²² dominicae passionis ab²³ hora nona ieiunium solvunt²⁴.

VIIII²⁵ Lucerna et cereus infra²⁶ vigilias^{27 28} apud quasdam²⁹ ecclesias non benedicuntur, et cur a nobis benedicantur, inquirunt.

X³⁰ Nonnulli sacerdotum per Spanias³¹ reperiuntur, qui dominicam orationem, quam salvator noster docuit et recipit³², non cotidie, sed tantum die dominico³³ dicunt.

XI³⁴ Quod sacerdotes Spaniae³⁵ diebus quadragesimae³⁶ alleluia decantent.

XII³⁷ Quod in quibusdam Spaniarum³⁸ ecclesiis laudes post apostolum decantantur³⁹.

XIII⁴⁰ De hymnis etiam canendis.

XIIII⁴¹ De hymnis⁴² quoque⁴³ trium puerorum, in quo universa caeli⁴⁴ terraeque creatura deum collaudat.

XV⁴⁵ Quod in finem⁴⁶ psalmorum non, sicut a quibusdam, gloria⁴⁷ patri⁴⁸, sed⁴⁹ gloria^{50 51} et honor patri dicatur.

XVI⁵² Sunt quidam, qui⁵³ in fine⁵⁴ responsoriorum gloriam non dicant⁵⁵.

XVII⁵⁶ De apocalypsi⁵⁷ libro⁵⁸, ut⁵⁹ teneatur et quando legatur.

<V630, f. 138va> <V1341, f. 71rb> XVIII⁶⁰ Quod quidam⁶¹ sacerdotes non⁶² rite post dictam orationem dominicam statim communicant et postea benedictionem in populo dant.

XVIIII⁶³ Quod perniciosa consuetudo nequaquam est reticenda⁶⁴.

XX⁶⁵ Quod in veteri⁶⁶ lege ab anno XXV⁶⁷ levitae ordinari⁶⁸ mandantur.

XXI⁶⁹ Quod sacerdotes dei irrepraehensibiles esse debent.

XXII⁷⁰ Quod⁷¹ apud deum conscientiam puram⁷² habere oporteat⁷³.

XXIII⁷⁴ Quemadmodum antistites, ita presbyteri⁷⁵ atque levitae⁷⁶ sicut⁷⁷ nomine, ita et meritis vitae^{78 79} testimonium⁸⁰ teneant⁸¹.

XXIIII⁸² Quod prona sit omnis⁸³ aetas ab adolescentia⁸⁴ in malum.

XXV⁸⁵ Quod maxime in sacerdotibus dei vitanda⁸⁶ est⁸⁷ errorum ignorantia⁸⁸.

XXVI⁸⁹ De presbyteris parrochitanis, dum ordinantur⁹⁰, quod⁹¹ libellum officialem a sacerdote suo accipere debeant⁹².

XXVII⁹³ Quando presbyteri⁹⁴ aut diaconi⁹⁵ per parrochias constituuntur, oportet⁹⁶ eos professionem episcopo suo facere.

XXVIII⁹⁷ Si episcopus, presbyter, diaconus, subdiaconus a gradus^{98 99} suos deiecti¹⁰⁰ fuerint et in secunda¹⁰¹ synodo innocentes inveniantur, qualiter¹⁰² recipi debeant.

XXVIIII¹⁰³ Si episcopus aut¹⁰⁴ presbyter seu diaconus¹⁰⁵ vel ex ordine clericorum magos, aruspices¹⁰⁶, ariolos¹⁰⁷, augures vel sortilogos¹⁰⁸ consulere fuerint depraehensi, quid¹⁰⁹ de his agendum sit.

XXX¹¹⁰ Confinitimi¹¹¹ hostium sacerdotes praeter eos, qui a regia potestate licentiam acceperint¹¹², in¹¹³ synodo multandi¹¹⁴ sunt.

<O93, f. 74ra> XXXI¹¹⁵ Quod¹¹⁶ saepe principes contra quoslibet maiestatis obnoxios <E97, f. 312ra> sacerdotibus negotia sua committunt¹¹⁷.

XXXII¹¹⁸ Ut episcopi in protegendis populis¹¹⁹ ac defendendis impositam¹²⁰ a deo¹²¹ sibi curam non ambigant¹²².

XXXIII¹²³ Ut¹²⁴ avaritia¹²⁵ <W411, f. 115r> radix cunctorum malorum aliquorum¹²⁶ sacerdotum mentes obtineant¹²⁷.

XXXIIII¹²⁸ Quicumque episcopus alterius episcopi diocesim¹²⁹ per XXX¹³⁰ annorum sine aliqua interpellatione¹³¹ possederit¹³², ut¹³³ eam teneat.

XXXV¹³⁴ Ut sicut diocesim¹³⁵ alienam trigennalis¹³⁶ possessio tollit, ita territorium¹³⁷ conventum non adit¹³⁸.

XXXVI¹³⁹ Quod¹⁴⁰ episcopum per cunctas dioceses¹⁴¹ parrochiasque suas per singulos¹⁴² annos ire oporteat.

XXXVII¹⁴³ Quicumque episcopi suffragio cuiuslibet aliquid de¹⁴⁴ ecclesiasticis¹⁴⁵ utilitatibus perviderit¹⁴⁶, quid^{147 148} agendum sit.

XXXVIII¹⁴⁹ Praebendum¹⁵⁰ a sacerdotibus vitae solacium indigentibus <V1341, f. 71va> et maxime his, quibus praestituenda vicissitudo est.

XXXVIIII¹⁵¹ Nonnulli diacones in tantam erumpunt¹⁵² superbiam¹⁵³, ut¹⁵⁴ presbyteris se praeferant.

XL¹⁵⁵ Si¹⁵⁶ non licet¹⁵⁷ episcopis nec presbyteris oraria duo¹⁵⁸ indui, quanto magis¹⁵⁹ diacones, qui ministri¹⁶⁰ eorum sunt¹⁶¹.

XLI¹⁶² Ut omnes clerici¹⁶³ vel lectores sicut levitae et sacerdotes detonso¹⁶⁴ superius toto¹⁶⁵ capite, inferius solam circuli coronam relinquant.

<V630, f. 138vb> XLII¹⁶⁶ Ut extraneae¹⁶⁷ feminae cum clericis non habitent.

XLIII¹⁶⁸ De clericis, qui¹⁶⁹ non habentes legitimum¹⁷⁰ coniugium extranearum mulierum vel ancillarum suarum interdicta sibi consortia appetunt.

XLIIII¹⁷¹ De clericis¹⁷², qui sine consultu episcopi sui uxores¹⁷³ duxerunt¹⁷⁴.

XLV¹⁷⁵ De clericis, qui in quacumque seditione arma volentes sumpserint¹⁷⁶.

XLVI¹⁷⁷ Si quis clericus in demoliendis¹⁷⁸ sepulchris fuerit¹⁷⁹ depraehensus.

XLVII¹⁸⁰ De¹⁸¹ praecepto domini nostri Sisenandi regis.

XLVIII¹⁸² De elegendis¹⁸³ oeconomis¹⁸⁴.

XLVIIII¹⁸⁵ De professione monachi, ut¹⁸⁶, quicquid fuerit allegatum¹⁸⁷, tenebit.

L¹⁸⁸ De clericis¹⁸⁹, qui monachorum praepositum¹⁹⁰ appetunt¹⁹¹.

LI¹⁹² De¹⁹³ monachis, qui egredientes a¹⁹⁴ monasterio non solum ad saeculum revertuntur, sed etiam uxores accipiunt.

LII¹⁹⁵ De nonnullis monachis egredientibus¹⁹⁶ a monasteriis.

LIII¹⁹⁷ De religiosis¹⁹⁸ propriae religionis¹⁹⁹, qui nec inter clericos²⁰⁰ nec inter monachos habentur.

LIIII²⁰¹ De eis²⁰², qui in discrimine constituti poenitentiam accipiunt.

LV²⁰³ De saecularibus, qui²⁰⁴ accipientes poenitentiam se²⁰⁵ totonderant²⁰⁶ et rursus prevaricantes laici effecti sunt.

LVI²⁰⁷ Quod duo²⁰⁸ sint genera viduarum, saeculares et sanctimoniales.

LVII²⁰⁹ De Iudaeis.

LVIII²¹⁰ De cupiditate episcopi, presbyteri, diaconi sive clericorum, qui²¹¹ contra fidem christianam a²¹² Iudaeis suffragium praestiterit²¹³.

LVIIII²¹⁴ De²¹⁵ his, qui ex Iudaeis dudum²¹⁶ ad²¹⁷ christianam fidem promoti sunt.

LX²¹⁸ De Iudaeorum filiis²¹⁹ vel filiabus, ne parentum²²⁰ ultra involvantur erroribus.

LXI²²¹ De Iudaeis baptizatis²²², si postea praevaricaverint in Christo.

LXII²²³ De malorum consortia²²⁴, quae²²⁵ etiam bonos corrumpunt.

LXIII²²⁶ De Iudaeis²²⁷, qui christianas mulieres in coniugio habent.

<E97, f. 312rb> LXIIII²²⁸ Non potest²²⁹ erga homines esse fidelis²³⁰, qui²³¹ exstiterit impius.

LXV²³² Praecipiente²³³ domino atque excellentissimo Sisenando rege, ut Iudaei aut, qui ex Iudaeis sunt, officia publica nullatenus appetant²³⁴.

<V1341, f. 71vb> LXVI²³⁵ Ut²³⁶ Iudaeis²³⁷ non liceat christianos servos habere.

LXVII²³⁸ De eis²³⁹, qui de rebus suis pauperibus²⁴⁰ Christi nulla distribuunt.

<W411, f. 115v> LXVIII²⁴¹ De episcopis, qui mancipium iuris ecclesiae non retento²⁴² ecclesiastico patrocinio²⁴³ manumitti desiderant²⁴⁴.

LXVIIII²⁴⁵ Ut sacerdotes, qui aut res suas ecclesiae²⁴⁶ relinquunt²⁴⁷ aut nihil habentes aliqua praedia ecclesiis suis conquirunt²⁴⁸, si²⁴⁹ voluerint, possunt de ecclesiae famulis aliquos libertos facere.

LXX²⁵⁰ De libertis²⁵¹ ecclesiae, quia nusquam moritur eorum patrona, <O93, f. 74rb> a patrocinio eiusdem nusquam discedant²⁵².

<V630, f. 139ra> LXXI^{253 254} De libertis²⁵⁵ ecclesiae, qui a²⁵⁶ patrocinio eius²⁵⁷ discedunt²⁵⁸.

LXXII²⁵⁹ De libertis²⁶⁰, qui²⁶¹ a quibuscumque manumissi sunt atque ad²⁶² ecclesiae patrocinio commendati exsistunt²⁶³.

LXXIII²⁶⁴ Ut, qui²⁶⁵ libertatem²⁶⁶ a dominis suis ita percipiunt, ut nullum in eis obsequium patronus detentet²⁶⁷, suscipiantur²⁶⁸ ad clerum.

LXXIIII²⁶⁹ De familiis²⁷⁰ ecclesiae constituere presbyteros et²⁷¹ diaconos²⁷² per parrochias licet²⁷³.

LXXV²⁷⁴ De ecclesiastici²⁷⁵ ordinis institutis²⁷⁶ vel decretis, quae²⁷⁷ ad quorundam²⁷⁸ pertinent disciplinam.

Anno tertio regnante²⁷⁹ domino²⁸⁰ nostro gloriosissimo principe Sisenando die Non. Dec. era DCLXXXI, dum studio amoris Christi ac diligentia²⁸¹ religiosissimi²⁸² Sisenandi regis Hispaniae²⁸³ atque Galliae²⁸⁴ sacerdotes apud Toletanam urbem in nomine²⁸⁵ domini convenissemus, ut eius imperiis atque iussis commoniti²⁸⁶ a nobis agitaretur de²⁸⁷ quibusdam ecclesiae disciplinis tractatus²⁸⁸, primum gratias salvatori nostro deo omnipotenti egimus. Post haec antefato²⁸⁹ ministro²⁹⁰ excellentissimo et glorioso²⁹¹ regi, cuius tanta erga deum devotio exstat, ut non solum in rebus humanis, sed etiam in causis divinis sollicitus maneat. Hic quippe, dum in basilica²⁹² beatissimae et sanctae martyris Leocadiae omnium nostrum pariter iam coetus adesset²⁹³, pro merito fidei suae, cum magnificentissimis et nobilissimis viris ingressus, primum coram sacerdotibus dei hymni²⁹⁴ prostratus cum lacrimis et gemitibus pro se interveniendum domino postulavit, deinde religiosa²⁹⁵ prosecutione synodum <E97, f. 312va> exhortatus est, ut paternorum decretorum memores ad confirmanda in nobis iura ecclesiastica studium praeberemus, et illa corrigere, quae, dum per neglegentiam in usum venerunt contra ecclesiasticos mores, <V1341, f. 72ra> licentiam sibi de usurpatione fecerunt. Talibus²⁹⁶ igitur²⁹⁷ eius monitis congaudentes necessarium exstitit iuxta eius nostrumque votum tractare, quae competunt, sive in sacramentis divinis, quae diverso atque illicito modo in Spaniarum²⁹⁸ ecclesiis celebrantur, seu quae in moribus prave usurpata²⁹⁹ noscuntur. Et quoniam generale concilium agimus, oportet primum nostrae vocis sermonem de deo esse, ut post professionem fidei sequentia operis nostri vota, quasi super fundamentum firmissimum disponantur³⁰⁰. <W411, f. 116r> Quemdadmodum^{301 302} a sanctis patribus accepimus, patrem et filium et spiritum sanctum unius deitatis atque substantiae confitemur, in personarum diversitate trinitatem credentes, in divinitate³⁰³ unitatem praedicantes nec per<V630, f. 139rb>sonas confundimus³⁰⁴ nec substantiam separamus. Patrem a nullo factum vel genitum dicimus, filium a patre non factum, sed genitum asserimus, spiritum vero sanctum nec creatum nec genitum, sed procedentem ex patre et filio profitemur. Ipsum autem dominum Iesum Christum dei filium et creatorem omnium ex substantia patris ante saecula genitum descendisse³⁰⁵ ultimo tempore pro redemptione mundi a patre, qui numquam desinit esse cum patre, incarnatus est enim ex spiritu sancto et sancta gloriosa dei genetrice virgine^{306 307} Maria et natus ex ipsa solus. Idem³⁰⁸ dominus Iesus Christus unus in³⁰⁹ sancta trinitate anima et carne perfectus sine peccato suscipiens hominem manens, quod erat, assumens, quod non erat, aequalis patri secundum divinitatem, minor patre³¹⁰ secundum humanitatem³¹¹, habens in una persona duarum naturarum proprietatem, naturae enim³¹² in illo duae, deus et homo, non autem duo filii et dii duo, sed idem³¹³ una persona in utraque natura; perferens passionem³¹⁴ et mortem pro nostra salute, non in virtute <O93, f. 74va> divinitatis, sed³¹⁵ infirmitate humanitatis, descendit ad inferos, ut sanctos, qui ibi tenebantur, erueret et devicto³¹⁶ mortis imperio resurrexerit³¹⁷, assumptus in³¹⁸ caelis venturus est in futurum ad iudicium vivorum et mortuorum, cuius morte <E97, f. 312vb> et³¹⁹ sanguine mundati remissionem peccatorum consecuti sumus, resuscitandi ab eo in die novissima in ea, qua nunc vidimus³²⁰, carne³²¹ et in ea, qua resurrexit, idem dominus forma, percepturi³²² ab ipso alii pro iustitiae meritis vitam aeternam, alii pro peccatis supplicii aeterni sententiam. Haec³²³ <V1341, f. 72rb> est catholicae ecclesiae fides, hanc confessionem conservamus atque tenemus, quam quisque firmissime custodierit, perpetuam salutem habebit.

II³²⁴ Post rectae fidei confessionem, quae in sancta dei ecclesia praedicatur, placuit³²⁵ omnes sacerdotes, qui catholicae fidei unitate³²⁶ complectimur, ut³²⁷ nihil ultra diversum aut³²⁸ dissonum in ecclesiasticis sacramentis agamus, ne quaelibet³²⁹ nostra diversitas apud ignotos³³⁰ seu carnales schismatis errorem videatur ostendere et multis exstet³³¹ in³³² scandalum varietas ecclesiarum. Unus igitur ordo orandi atque psallendi a nobis per omnem Spaniam³³³ atque Galliam³³⁴ conservetur, unus modus³³⁵ in missarum sollemnitatibus, unus in vespertinis³³⁶ officiis, nec diversa³³⁷ sit ultra in nobis ecclesiastica consuetudo, quia³³⁸ una fide continemur et regno. Hoc enim et antiqui canones³³⁹ decreverunt, ut unaquaeque <W411, f. 116v> provincia et psallendi et ministrandi parem³⁴⁰ consuetudinem teneat³⁴¹.

III³⁴² <V630, f. 139va> Nulla pene res disciplinae mores ab ecclesia Christi magis³⁴³ depulit³⁴⁴, quam sacerdotum³⁴⁵ neglegentia, qui contemptis³⁴⁶ canonibus ad corrigendos ecclesiasticos mores synodum facere neglegunt. Ob³⁴⁷ hoc a nobis universaliter definitum³⁴⁸ est, ut, quia iuxta antiqua patrum decreta bis³⁴⁹ in anno difficultas³⁵⁰ temporis fieri concilium non sinit, saltem³⁵¹ vel³⁵² semel a nobis celebretur ita tamen, ut, si³⁵³ fidei causa est aut quaelibet alia³⁵⁴ ecclesiae communis, generalis totius Spaniae³⁵⁵ et Galliae³⁵⁶ synodus convocetur; si vero nec de fide, nec de communi³⁵⁷ ecclesiae utilitate tractabitur³⁵⁸, speciale erit concilium³⁵⁹, prout³⁶⁰ uniuscuiusque provinciae³⁶¹ metropolitanus elegerit peragendum. Omnes autem, qui causas contra³⁶² episcopos aut iudices³⁶³ ac potentes aut³⁶⁴ contra quoslibet alios habere noscuntur, ad eundem³⁶⁵ concilium³⁶⁶ concurrant, et quaecumque examina³⁶⁷ synodalia³⁶⁸ a³⁶⁹ quibuslibet prave usurpata inveniuntur regii exsecutoris in<E97, f. 313ra>stantia iustissime his, quibus iura sunt, reformentur, ita ut³⁷⁰ pro compellendis iudicibus vel saecularibus viris ad synodum metropolitani³⁷¹ studio quidam³⁷² exsecutor a principe postuletur. Quinta³⁷³ autem³⁷⁴ decima Kal. Iun. congreganda est in unaquaque³⁷⁵ provincia³⁷⁶ synodus propter vernale tempus, quando herbis³⁷⁷ <V1341, f. 72va> terra vestitur³⁷⁸ et pabula germinum inveniuntur.

IIII³⁷⁹ Hora³⁸⁰ itaque diei prima³⁸¹ ante solis ortum eiciantur omnes ab ecclesia. Obseratisque foribus cunctis ad unam ianuam, per quam sacerdotes ingredi oportet, ostiarii³⁸² sedeant³⁸³ et convenientes omnes episcopi pariter introeant, et secundum ordinationis³⁸⁴ suae tempora³⁸⁵ resideant³⁸⁶. Post ingressum omnium episcoporum atque consessum³⁸⁷ vocentur deinde³⁸⁸ presbyteri³⁸⁹, quos³⁹⁰ causa probaverit³⁹¹ introire. Nullus³⁹² se inter eos ingerat diaconorum. Post hos ingrediantur diacones probabiles, quos ordo poposcerit interesse, et corona facta de sedibus episcoporum presbyteri³⁹³ a³⁹⁴ tergo eorum resideant³⁹⁵, diacones³⁹⁶ in conspectu episcoporum stent. <O93, f. 74vb> Deinde ingrediantur³⁹⁷ laici, qui electione³⁹⁸ concilii interesse meruerint, tum³⁹⁹ quoque et notarii, quos⁴⁰⁰ ad recitandum vel excipiendum ordo requirit, et obserentur ianuae. Sedentesque⁴⁰¹ in diuturno silentio sacerdotes et cor tantum habentes ad deum, dicat archidiaconus: Orate. Statimque omnes in terram⁴⁰² prostrabuntur⁴⁰³, et orantes diutius tacite cum fletibus atque gemitibus, unus ex episcopis senioribus surgens orationem palam fundat ad dominum, cunctis adhuc in terra iacentibus. Finita <V630, f. 139vb> autem oratione et responso⁴⁰⁴ ab omnibus Amen, rursus dicat⁴⁰⁵ diaconus: Erigite vos, et confestim omnes⁴⁰⁶ surgant et cum omni timore dei <W411, f. 117r> et disciplina, tam episcopi quam presbyteri sedeant⁴⁰⁷ sicque omnibus in⁴⁰⁸ suis locis in silentio consedentibus diaconus alba indutus codicem canonum in medio⁴⁰⁹ proferens capitula de conciliis agendis pronuntiet, finitisque titulis metropolitanus episcopus concilium⁴¹⁰ alloquatur⁴¹¹ dicens: Ecce⁴¹², sanctissimi sacerdotes, recitatae sunt ex canonibus priscorum patrum sententiae de concilio celebrando. Si qua igitur quempiam vestrum actio commovet coram suis fratribus proponat. Tunc si aliquis quamcumque <E97, f. 313rb> querelam, quae contra canonem agit⁴¹³, in audientiam sacerdotalem protulerit, non prius ad aliud transeatur capitulum, nisi primum, quae praeposita est actio, terminetur. Nam et si presbyter aliquis aut diaconus⁴¹⁴ vel⁴¹⁵ clericus sive laicus de his, qui foris steterint⁴¹⁶, concilium pro qualibet re⁴¹⁷ crediderit appellandum, ecclesiae metropolitanae archidiacono causam suam intimet, et ille concilio denuntiet⁴¹⁸. Tunc⁴¹⁹ illi⁴²⁰ et introeundi et proponendi <V1341, f. 72vb> licentia concedatur. Nullus autem episcoporum a coetu⁴²¹ communi secedat antequam hora generalis secessionis adveniat. Concilium⁴²² quoque nullus solvere audeat, nisi fuerint cuncta determinata, ita ut quaecumque deliberatione communi finiuntur, episcoporum singulorum manibus subscribantur. Tunc enim deus suorum sacerdotum interesse credendus est⁴²³, si tumultu omni abiecto sollicite atque tranquille ecclesiastica negotia terminentur.

V⁴²⁴ Solet in Spaniis⁴²⁵ de solemnitate paschali varietas exsistere praedicationis⁴²⁶. Diversa enim observantia laterculorum⁴²⁷ paschalis festivitatis interdum errorem parturit. Proinde placuit, ut ante tres menses epiphaniorum metropolitani sacerdotes litteris se⁴²⁸ invicem inquirant, ut communi scientia⁴²⁹ docti diem resurrectionis Christi comprovincialibus suis insinuent et uno tempore celebrandum annuntient.

VI⁴³⁰ De baptismi autem⁴³¹ sacramento⁴³², propter quod in Spaniis⁴³³ quidam sacerdotes trinam⁴³⁴, simplam⁴³⁵ quidam⁴³⁶ mersionem faciunt, a nonnullis schisma esse conspicitur et unitas fidei scindi videtur. Nam dum partes diversae in⁴³⁷ baptizandis aliqua contrario modo agunt, ab⁴³⁸ aliis non baptizatos esse contendunt. Proinde quid a nobis in sacramenti diversitate fiendum⁴³⁹ sit, apostolicae sedis informemur praeceptis non nostram, sed paternam institutionem sequentes. Beatae igitur memoriae Gregorius Romanae ecclesiae pontifex, qui non solum partes Italiae illustravit, sed et longe exsistentes ecclesias sua⁴⁴⁰ doctrina perdocuit, efflagitante⁴⁴¹ sanctissimo Leandro episcopo de hac Spaniae⁴⁴² diversitate, quid potius esset⁴⁴³ sequendum, inter cetera rescribens⁴⁴⁴ <V630, f. 140ra> ei⁴⁴⁵ sic ait: De trina <W411, f. 117v> vero mersione baptismatis nihil respondi⁴⁴⁶ verius⁴⁴⁷ potest, quam ipsi sensistis, quia in una fide nihil <E97, f. 313va> efficit⁴⁴⁸ sanctae ecelesiae consuetudo diversa. Nos autem, quod tertio mergimus, <O93, f. 75ra> triduanae sepulturae⁴⁴⁹ sacramenta signamus, ut, dum tertio ab⁴⁵⁰ aquis infans educitur, resurrectio triduani temporis exprimatur. Quod si quis forte etiam pro summae trinitatis veneratione existimet⁴⁵¹ fieri, neque ad hoc aliquid obsistit baptizandum semel in aquas⁴⁵² mergere, quia dum in tribus <V1341, f. 73r> subsistentiis⁴⁵³ una substantia est, repraehensibile esse nullatenus poterit⁴⁵⁴ infantem in baptismate in⁴⁵⁵ aquam vel ter vel semel mergere⁴⁵⁶, quando et in tribus mersionibus personarum trinitas et in una potest divinitatis singularitas designari. Sed⁴⁵⁷ si⁴⁵⁸ hucusque ab hereticis infans⁴⁵⁹ in baptismate tertio mergebatur⁴⁶⁰, fiendum apud vos esse non censeo⁴⁶¹, ne dum mersiones numerant, divinitatem dividant, dumque, quod faciebant, faciunt, morem vestrum se vicisse glorientur. Quapropter⁴⁶² quia⁴⁶³ de utroque⁴⁶⁴ sacramento, quod fit in sancto baptismo a tanto viro reddita est ratio, quod utrumque rectum, utrumque irrepraehensibile in sancta dei ecclesia habeatur, propter vitandum autem schismatis scandalum vel heretici⁴⁶⁵ dogmatis usum simplam⁴⁶⁶ teneamus baptismi mersionem, ne videantur apud nos⁴⁶⁷, qui tertio mergunt, hereticorum approbare assertionem, dum secuntur⁴⁶⁸ et morem, et ne forte⁴⁶⁹ cuiquam sit dubium huius simpli⁴⁷⁰ mysterium sacramenti, videat in eo mortem et resurrectionem⁴⁷¹ Christi significare⁴⁷². Nam in aquis⁴⁷³ mersio quasi⁴⁷⁴ in infernum descensio⁴⁷⁵ est et rursus ab aquis emersio⁴⁷⁶ resurrectio est. Item videant⁴⁷⁷ in eo unitatem divinitatis et trinitatem personarum ostendi. Unitatem, dum semel mergimus⁴⁷⁸; trinitatem, dum in nomine patris et filii et spiritus sancti baptizamus. Panditur⁴⁷⁹ huius⁴⁸⁰ singularis baptismatis mysterium etiam scripturarum⁴⁸¹ sanctarum exemplis Paulo apostolo attestante: Nolo vos ignorare, fratres, quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes mare transierunt et omnes in Moyse⁴⁸² baptizati sunt in nube et in mari. Mare quippe rubrum significat⁴⁸³ baptismum Christi sanguine consecratum, per quod⁴⁸⁴ populus dei⁴⁸⁵ <E97, f. 313vb> semel transiit⁴⁸⁶, ubi tamen⁴⁸⁷ tota erat trinitas praecedente populum columna⁴⁸⁸ ignis et nubis. In⁴⁸⁹ igne quippe significatur pater, in columna⁴⁹⁰ filius, in nube spiritus sanctus. Iordanis quoque fluenta cum arca populus dei semel transiit⁴⁹¹, per quod⁴⁹² significatur simpla⁴⁹³ mersio baptismatis, cuius sacramento ecclesia abluitur et de saeculi huius laboribus per⁴⁹⁴ baptismum quasi per Iordanem⁴⁹⁵ ad terram caelestis repromissionis ingreditur.

<V630, f. 140rb> VII⁴⁹⁶ Comperimus, quod per nonnullas ecclesias in die <V1341, f. 73rb> sextae⁴⁹⁷ feriae passionis domini clausis basilicarum⁴⁹⁸ foribus nec⁴⁹⁹ celebretur officium nec passio⁵⁰⁰ domini populis praedicetur, <W411, f. 118r> dum idem salvator noster apostolis suis praecipiat⁵⁰¹ dicens: Passionem et mortem⁵⁰² et resurrectionem meam omnibus praedicate. Ideoque⁵⁰³ oportet eodem die mysterium⁵⁰⁴ crucis, quod ipse dominus⁵⁰⁵ cunctis annuntiandum voluit, praedicari⁵⁰⁶ atque indulgentiam criminum clara voce omnem populum postulare, ut poenitentiae compunctione mundati venerabilem⁵⁰⁷ diem dominicae resurrectionis remissis iniquitatibus suscipere mereamur corporisque eius et sanguinis sacramentum mundi⁵⁰⁸ a peccato sumamus.

VIII⁵⁰⁹ Quidam in die eiusdem dominicae passionis ab hora nona ieiunium solvunt, conviviis adhibentur⁵¹⁰, et dum sol ipse eadem die tenebris palluerit⁵¹¹, lumen subduxerit, ipsaque elementa⁵¹² turbata⁵¹³ mestitiam totius mundi ostenderint, illi⁵¹⁴ ieiunium tanti diei⁵¹⁵ polluunt⁵¹⁶ epulisque inserviunt, et quia totum eundem diem universalis ecclesia propter passionem domini in merore⁵¹⁷ et abstinentia peragit, quicumque in eo ieiunium praeter parvulos⁵¹⁸, senes et languidos ante peractas⁵¹⁹ indulgentiae preces persolverit⁵²⁰, a paschali⁵²¹ gaudio⁵²² depellatur, nec in eo sacramentum corporis et sanguinis domini percipiat, qui diem passionis eius per abstinentiam non honorat⁵²³.

VIIII⁵²⁴ Lucerna et cereus infra⁵²⁵ vigilias apud quasdam ecclesias non benedicitur⁵²⁶ et, cur⁵²⁷ a nobis benedicatur⁵²⁸, inquirunt. Propter gloriosum <O93, f. 75rb> enim noctis ipsius sacramentum sollemniter haec benedicimus, ut sacrae resurrectionis Christi mysterium, quod tempore huius votivae⁵²⁹ noctis advenit, benedictione⁵³⁰ <E97, f. 314ra> sanctificati luminis suscipiamus, et quia haec observatio per multarum loca terrarum regionesque Spaniae⁵³¹ in ecclesiis commendatur⁵³², dignum est, ut propter unitatem pacis in Gallicanis ecclesiis conservetur. Nulli autem impune⁵³³ erit, qui haec^{534 535} contempserit, sed patrum⁵³⁶ regulis subiacebit.

X⁵³⁷ Nonnulli⁵³⁸ sacerdotum in Spaniis⁵³⁹ reperiuntur, qui dominicam orationem, quam salvator noster docuit et praecepit, non cotidie, sed tantum die <V1341, f. 73va> dominica dicunt, et quia sine intermissione oremus⁵⁴⁰, ut⁵⁴¹ apostolus docuit, qualiter autem oremus⁵⁴², Christus⁵⁴³ praecepit dicens: Cum autem oratis, dicite: Pater noster qui es⁵⁴⁴ in caelis. Quomodo ergo⁵⁴⁵ cotidie non dicitur, quod sine intermissione dici iubetur? Nam in tantum cotidie haec oratio dicenda est, ut⁵⁴⁶ etiam ipso titulo utatur⁵⁴⁷, nam⁵⁴⁸ vocatur oratio cotidiana. Sic eam sancti patres nuncupaverunt, quod etiam apud doctores, quorum illus<V630, f. 140va>tris doctrina est, invenitur⁵⁴⁹. Sanctus quippe Cyprianus dicit: Itaque in oratione dominica⁵⁵⁰ panem nostrum, id est Christum, dari nobis cotidie petimus, ut, qui in Christo manemus⁵⁵¹ et vivimus, a sanctificatione <W411, f. 118v> et corpore eius non recedamus⁵⁵². Sanctus Hilarius⁵⁵³ dicit: Panem nostrum cotidianum da nobis hodie. Quid enim tam vult deus quam, ut cotidie Christus habitet in nobis, qui est panis vitae et panis e⁵⁵⁴ caelo? Et quia⁵⁵⁵ cotidiana oratio est, cotidie quoque, ut detur, oratur? Sanctus Augustinus⁵⁵⁶ dicit: De cotidianis autem brevibusque peccatis, sine quibus vita haec non ducitur, cotidiana oratio fidelium satisfacit⁵⁵⁷. Eorum est enim dicere: Pater noster, qui es in caelis, qui iam patri tali regenerati sunt ex aqua et spiritu sancto. Delet⁵⁵⁸ igitur haec cotidiana oratio minima cotidiana⁵⁵⁹ peccata, delet⁵⁶⁰ illa⁵⁶¹, a quibus vita fidelium etiam⁵⁶² scelerate gesta poenitendo in melius mutata discedit⁵⁶³. Ergo sicut Christus praecepit, sicut apostolus admonuit, et quemadmodum doctores ecclesiastici instituerunt, quia cotidie vel cogitatione vel verbo delinquimus, cotidie hanc⁵⁶⁴ orationem effundere in conspectu dei debemus. Quisquis ergo sacerdotum vel subiacentium⁵⁶⁵ clericorum hanc orationem dominicam cotidie aut in publico⁵⁶⁶ aut in privato officio praeterierit propter superbiam, iudicatus ordinis sui <E97, f. 314rb> honore multetur.

XI⁵⁶⁷ Item⁵⁶⁸ cognovimus quosdam Spaniae⁵⁶⁹ sacerdotes, qui⁵⁷⁰ in quadragesimae⁵⁷¹ diebus alleluia decantent praeter in ultima hebdomada paschae, quod deinceps fieri interdicimus statuentes, ut in omnibus praedictis quadragesimae⁵⁷² diebus, quia tempus est non gaudii⁵⁷³, sed meroris, alleluia non decantetur. Tunc enim opus est fletibus ac ieiuniis insistere, corpus cilicio et cinere induere, animum meroribus⁵⁷⁴ deicere, <V1341, f. 73vb> gaudium in tristitiam⁵⁷⁵ vertere, quousque veniet⁵⁷⁶ tempus resurrectionis Christi, quando oporteat iam⁵⁷⁷ in laetitia manere et merorem⁵⁷⁸ in gaudium commutare⁵⁷⁹. Hoc enim ecclesiae⁵⁸⁰ universalis consensio⁵⁸¹ in cunctis terrarum partibus roboravit, quod et a⁵⁸² nobis omnibus, ut conservetur per Spanias⁵⁸³ Galliasque provincias oportebit. In temporibus quoque⁵⁸⁴ reliquis^{585 586}, id⁵⁸⁷ est Kalend. Ianuar., quae⁵⁸⁸ propter errorem gentilitatis aguntur, omnino alleluia non decantabitur, in quibus etiam praeter piscem et olus, sicut et in illis XL diebus ceteris carnibus⁵⁸⁹ abstinetur⁵⁹⁰ et a quibusdam etiam nec vinum bibitur. Si quis igitur episcopus aut presbyter aut diaconus <O93, f. 75va> aut quilibet ex ordine⁵⁹¹ clericorum fuerit repertus⁵⁹², qui⁵⁹³ arbitrium suum huic constitutioni⁵⁹⁴ aestimet praeferendum, ordinis sui⁵⁹⁵ officio⁵⁹⁶ carere cogatur et communio<V630, f. 140vb>ne eiusdem paschae privetur.

XII⁵⁹⁷ In quibusdam quoque Spaniarum⁵⁹⁸ ecclesiis laudes post apostolum decantantur, priusquam evangelium praedicetur, dum canones praecipiant post apostolum non laudes, sed evangelium annuntiare⁵⁹⁹, praesumptio est enim, ut anteponant⁶⁰⁰ ea, quae sequi debent. Nam laudes ideo evangelium secuntur propter gloriam Christi, quae⁶⁰¹ per idem⁶⁰² evangelium praedicatur⁶⁰³. <W411, f. 119r> Circa⁶⁰⁴ omnes igitur⁶⁰⁵ sacerdotes⁶⁰⁶ hic ordo deinceps retineatur⁶⁰⁷, excommunicationis poenam suscepturi, qui hunc ordinem perturbaverint.

XIII⁶⁰⁸ De hymnis etiam canendis et salvatoris et apostolorum habemus exemplum. Nam et ipse dominus hymnum dixisse perhibetur Matthaeo evangelista testante: Et hymno dicto exierunt in montem Oliveti. Et Paulus apostolus ad Ephesios scripsit dicens: Implemini spiritu loquentes⁶⁰⁹ vobis⁶¹⁰ in psalmis et hymnis et canticis spiritalibus⁶¹¹. Et quia a⁶¹² nonnullis hymni humano studio in laudem dei atque apostolorum <E97, f. 314va> et martyrum triumphos compositi esse noscuntur, sicut hi⁶¹³, quos beatissimi doctores Hilarius atque Ambrosius ediderunt, quos tamen quidam specialiter reprobant pro eo, quod de⁶¹⁴ scripturis sanctorum⁶¹⁵ canonum vel apostolica traditione non exsistunt. Respuant⁶¹⁶ ergo et illum hymnum ab hominibus compositum, quem cotidie publico privatoque officio in fine omnium <V1341, f. 74ra> psalmorum dicimus: Gloria et honor patri et filio et spiritui sancto in saecula saeculorum. Amen. Nam et ille⁶¹⁷ hymnus, quem nato in carne Christo angeli cecinerunt: Gloria in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis, reliqua, quae ibi secuntur⁶¹⁸, ecclesiastici doctores composuerunt. Ergo nec ipsi⁶¹⁹ in ecclesiis canendi sunt, quia in sanctarum scripturarum libris non inveniuntur? Componuntur missae sive preces vel orationes sive commendationes seu manus impositiones, ex quibus, si nulla decantetur⁶²⁰ in ecclesia, vacant officia⁶²¹ omnia ecclesiastica. Admonet haec fieri atque hortatur Timotheum⁶²² apostolus dicens: Obsecro igitur primo omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et pro omnibus, qui in sublimitatibus⁶²³ sunt. Sicut igitur orationes, ita et hymnos in laudem dei compositos nullus nostrum⁶²⁴ ulterius⁶²⁵ improbet, sed pari modo⁶²⁶ Gallia Spaniaque⁶²⁷ celebret. Excommunicatione⁶²⁸ plectendi, qui hymnos reicere⁶²⁹ fuerint ausi.

XIIII⁶³⁰ Hymnum quoque trium puerorum, in quo universa caeli terraeque creatura deum collaudat et quem ecclesia catholica per totum orbem diffusa celebrat, quidam sacerdotes⁶³¹ in missa dominicorum dierum et in sollemnitatibus martyrum canere neglegunt. Proinde sanctum concilium instituit, ut per omnes ecclesias Spaniae⁶³² vel⁶³³ Galliae in <V630, f. 141ra> omnium missarum solemnitate idem in publico decantetur, communionem⁶³⁴ amissuri, qui⁶³⁵ antiquam huius⁶³⁶ hymni consuetudinem nostramque definitionem excesserint⁶³⁷.

XV⁶³⁸ In fine⁶³⁹ psalmorum non, sicut a quibusdam hucusque, gloria patri, sed gloria et honor patri dicatur David propheta docente: Afferte domino <W411, f. 119v> gloriam et honorem, et Ioanne⁶⁴⁰ evangelista exercitus dicentium: Honor et gloria deo nostro sedenti in <E97, f. 314vb> throno. Ac per hoc haec duo sic oportet⁶⁴¹ in terris⁶⁴² dici⁶⁴³, sicut in caelis resonant. Universis igitur ecclesiasticis hanc observantiam damus, quam, quisque praeterierit⁶⁴⁴, communionis iacturam habebit.

XVI⁶⁴⁵ Sunt quidam, qui in fine⁶⁴⁶ responsoriorum⁶⁴⁷ gloriam non dicunt⁶⁴⁸, propter quod interdum inconvenienter⁶⁴⁹ resonat, sed haec est discretio, ut in⁶⁵⁰ laetis sequatur gloria, in tristioribus⁶⁵¹ repetatur principium.

XVII⁶⁵² Apocalypsin⁶⁵³ librum multorum conciliorum auctoritas et synodica sanctorum praesulum Romanorum decreta Ioannis evangelistae esse rescribunt⁶⁵⁴, et inter divinos libros <V1341, f. 74rb> recipiendum <O93, f. 75vb> constituerunt. Et quia plurimi sunt, qui⁶⁵⁵ eius auctoritatem non recipiunt eamque⁶⁵⁶ in ecclesia⁶⁵⁷ dei praedicare contemnunt, si quis eum deinceps aut non receperit⁶⁵⁸ aut a pascha usque ad⁶⁵⁹ pentecosten missarum⁶⁶⁰ tempore in ecclesia non praedicaverit, excommunicationis sententiam habebit.

XVIII⁶⁶¹ Nonnulli sacerdotes post dictam orationem dominicam statim communicant et postea⁶⁶² benedictionem in populo dant, quod deinceps interdicimus, sed post orationem dominicam⁶⁶³ benedictio in populum sequatur, et tunc demum corporis et sanguinis domini sacramentum sumatur, eo videlicet ordine, ut sacerdos⁶⁶⁴ et levita⁶⁶⁵ ante altare communicent, in choro clerus⁶⁶⁶, extra chorum populus⁶⁶⁷.

XVIIII⁶⁶⁸ Perniciosa consuetudo⁶⁶⁹ nequaquam est recipienda⁶⁷⁰, quae maiorum statuta praeteriens omnem ecclesiae ordinem perturbavit, dum alii per ambitus⁶⁷¹ sacerdotia appetunt, alii oblatis muneribus pontificatum assumunt, nonnulli etiam sceleribus implicati vel saeculari⁶⁷² militiae dediti⁶⁷³ indigni⁶⁷⁴ ad honorem summi ac⁶⁷⁵ sacri ordinis pervenerunt⁶⁷⁶, de quorum scilicet causa⁶⁷⁷ atque remotione oportuerat quidem⁶⁷⁸ statuere⁶⁷⁹, sed ne perturbatio quamplurima ecclesiae oriretur. Praeteritis omissis deinceps, qui non promoveantur⁶⁸⁰ ad sacerdotium ex regulis canonum, necessario credimus inserendum⁶⁸¹, id est, qui in aliquo crimine detecti⁶⁸² sunt, qui infamiae nota⁶⁸³ aspersi sunt, qui scelera aliqua per publicam poenitentiam admisisse⁶⁸⁴ confessi sunt, qui in heresim lapsi sunt, qui in heresi⁶⁸⁵ bapti<V630, f. 141rb>zati aut rebaptizati esse noscuntur⁶⁸⁶, qui semetipsos absciderunt aut naturaliter defectu⁶⁸⁷ membrorum decisione⁶⁸⁸ aliquid minus habere noscuntur, <E97, f. 315ra> qui secundae uxoris coniunctionem⁶⁸⁹ sortiti sunt aut numerosa⁶⁹⁰ coniugia frequentaverunt⁶⁹¹, qui viduam vel a⁶⁹² marito relictam duxerunt aut corruptarum mariti fuerunt⁶⁹³, qui concubinas aut⁶⁹⁴ fornicarias⁶⁹⁵ habuerunt, qui servili <W411, f. 120r> condicione⁶⁹⁶ obnoxii sunt, qui ignoti sunt, qui neophyti⁶⁹⁷ vel laici sunt, qui saeculari⁶⁹⁸ militiae dediti sunt, qui curiae nexibus obligati sunt, qui inscii⁶⁹⁹ litterarum sunt, qui nondum ad triginta annos pervenerunt, qui per gradus⁷⁰⁰ ecclesiasticos non accesserunt, qui ambitu honorem quaerunt, qui muneribus honorem obtinere moliuntur, qui a decessoribus in sacerdotium⁷⁰¹ eleguntur, sed nec ille deinceps sacerdos erit, quem⁷⁰² nec clerus⁷⁰³ nec populus propriae civitatis elegit⁷⁰⁴ vel auctoritas metropolitani⁷⁰⁵ vel comprovincialium sacerdotum assensio⁷⁰⁶ exquisivit. Quicumque igitur <V1341, f. 74va> deinceps ad ordinem sacerdotii postulatus⁷⁰⁷ et in his⁷⁰⁸, quae praedicta sunt, exquisitus in nullo horum depraehensus fuerit et⁷⁰⁹ examinatus probabili⁷¹⁰ vita atque doctrina exstiterit, tunc secundum synodalia vel decretalia constituta cum omnium clericorum vel civium voluntate ab universis comprovincialibus episcopis aut certe a tribus in sacerdotum⁷¹¹ die dominica consecrabitur, conhibentibus^{712 713} ceteris, qui absentes⁷¹⁴ sunt litteris suis, et magis auctoritate vel praesentia eius, qui est in metropoli constitutus. Episcopus autem comprovincialis⁷¹⁵ ibi consecrandus est, ubi metropolitanus elegerit, metropolitanus autem non nisi in civitate⁷¹⁶ metropoli comprovincialibus ibidem⁷¹⁷ convenientibus. Si quis autem deinceps contra praedicta vetita canonum ad gradum sacerdotum⁷¹⁸ indignus aspirare contenderit, cum ordinatoribus suis adepti honoris⁷¹⁹ periculo subiacebit.

XX⁷²⁰ In veteri lege ab anno vigesimo et quinto levitae in⁷²¹ tabernaculo servire mandantur⁷²², cuius auctoritatem in canonibus et sancti patres secuti⁷²³ sunt. Nos et divinae legis⁷²⁴ et conciliorum praecepti⁷²⁵ immemores infantes et pueros levitas facimus ante legitimam aetatem, ante experientiam vitae. Ideoque ne ulterius fiat⁷²⁶, a nobis et divinae legis et canonum⁷²⁷ admonemus sententiis, sed⁷²⁸ viginti quinque annorum⁷²⁹ aetatis⁷³⁰ levitae consecrentur et⁷³¹ triginta presbyteri⁷³² ordinentur⁷³³, ita ut secundum praeceptum probentur primum, et sic ministrent nullum crimen habentes.

<E97, f. 315rb> XXI⁷³⁴ Quicumque in sacerdotio dei positi sunt, irrepraehensibiles esse debent Paulo apostolo attestante: <V630, f. 141va> Oportet episcopum irrepraehensibilem esse. Inoffensos igitur et immaculatos decet dei⁷³⁵ exsistere sacerdotes, nec ullius⁷³⁶ eos fornicationis contagio pollui, sed caste viventes mundos⁷³⁷ semetipsos⁷³⁸ celebrandis exhibeant sacramentis. Abstineamus ergo nos ab omni opere malo, et <O93, f. 76ra> ab omni inquinamento carnis liberi maneamus, ut mundi corpore, purgati mente possimus⁷³⁹ ad sacrificium Christi digni accedere et deum pro delictis omnium deprecari⁷⁴⁰.

XXII⁷⁴¹ Quamvis conscientiam puram apud deum nos habere <W411, f. 120v> oporteat, tamen et⁷⁴² apud homines famam optimam custodire convenit, ut iuxta praeceptum apostolicum non tantum coram deo, sed etiam coram hominibus vitae sanctae testimonium habeamus. Quidam enim hucusque sacerdotum non modicum scandalum creaverunt⁷⁴³, dum in conversatione vitae non bonae famae exsistunt. Ut igitur excludatur deinceps omnis nefanda⁷⁴⁴ suspicionis⁷⁴⁵ <V1341, f. 74vb> occasio et, ne detur ultra saecularibus obtrectandi⁷⁴⁶ locus, oportet⁷⁴⁷ episcopos⁷⁴⁸ testimonium probabilium personarum converstationis et vitae in conclavi suo habere, ut deo placeant per conversationem bonam et ecclesiae per optimam famam.

XXIII⁷⁴⁹ Non aliter placuit, ut quemadmodum antistites, ita presbyteri⁷⁵⁰ atque levitae⁷⁵¹, quos forte infirmitas aut aetatis gravitas in conclavi⁷⁵² manere non sinit, ut⁷⁵³ eidem⁷⁵⁴ in cellulis suis testes vitae habeant vitamque suam sicut nomine ita et meritis teneant.

DE⁷⁵⁵ CONVERSATIONE CLERICORUM

XXIIII⁷⁵⁶ Prona est omnis aetas ab adolescentia⁷⁵⁷ in malum, nihil enim incertius quam vita⁷⁵⁸ adolescentium⁷⁵⁹. Ob hoc constituendum oportuit, ut, si qui⁷⁶⁰ in clero pueri⁷⁶¹ aut adolescentes⁷⁶² exsistunt, omnes in una⁷⁶³ conclavi atrii commorentur⁷⁶⁴, ut lubricae⁷⁶⁵ aetatis annos non in luxuria, sed in disciplinis ecclesiasticis agant⁷⁶⁶ deputati probatissimo⁷⁶⁷ seniori, quem et magistrum doctrinae⁷⁶⁸ et testem vitae habeant. Quod si aliqui⁷⁶⁹ ex his pupilli exsistunt, sacerdotali tutela foveantur, ut et vita eorum a criminibus intacta sit et res ab iniuria improborum. Qui autem his praeceptis resultaverint⁷⁷⁰, monasteriis deputentur⁷⁷¹, ut vagantes animi⁷⁷² et superbi <E97, f. 315va> severiori regula distringantur⁷⁷³.

XXV⁷⁷⁴ Ignorantia mater cunctorum errorum, maxime in sacerdotibus dei vitanda est, qui docendi officium in populis⁷⁷⁵ susceperunt. Sacerdotes enim legere sanctas⁷⁷⁶ scripturas frequenter⁷⁷⁷ admonet⁷⁷⁸ Paulus⁷⁷⁹ apostolus dicens ad Timotheum: Intende lectioni⁷⁸⁰, exhortationi. Doctores⁷⁸¹ semper manere⁷⁸² in his se⁷⁸³ sciant. Igitur sacerdotes scripturas sanctas et cano<V630, f. 141vb>nes meditentur⁷⁸⁴, ut omne opus eorum in praedicatione et doctrina consistat⁷⁸⁵ atque aedificent⁷⁸⁶ cunctos tam fidei scientia⁷⁸⁷ quam operum disciplina.

XXVI⁷⁸⁸ Quando presbyteri⁷⁸⁹ in parrochiis ordinantur, libellum officialem⁷⁹⁰ a sacerdote suo accipiant⁷⁹¹, ut ad ecclesias sibi deputatas instructi succedant, ne⁷⁹² per ignorantiam etiam in ipsis divinis sacramentis offendant, ut⁷⁹³, quando ad laetanias vel ad concilium venerint, rationem episcopo suo⁷⁹⁴ reddant, qualiter susceptum⁷⁹⁵ officium celebrent⁷⁹⁶ vel baptizent⁷⁹⁷.

XXVII⁷⁹⁸ Quando presbyteri⁷⁹⁹ aut diaconi⁸⁰⁰ per parrochias constituuntur, oportet eos professionem episcopo suo facere, <V1341, f. 75ra> ut caste et pure vivant⁸⁰¹ sub dei timore, ut dum eos tali^{802 803} professione obligaverit⁸⁰⁴, sanctam⁸⁰⁵ disciplinam retineat⁸⁰⁶.

XXVIII⁸⁰⁷ Episcopus, presbyter aut diaconus, si a gradu suo iniuste deiectus in⁸⁰⁸ secunda⁸⁰⁹ synodo innocens reperiatur, non potest⁸¹⁰ esse, quod fuerat, <W411, f. 121r> nisi gradus amissos recipiat⁸¹¹ coram altario de manu episcoporum, si⁸¹² episcopus est, orarium, anulum⁸¹³ et baculum, si presbyter, orarium et planetam, si diaconus, orarium et albam, si subdiaconus, patenam⁸¹⁴ et calicem, sic et reliqui gradus ea⁸¹⁵ in reparationem sui recipiant, quae⁸¹⁶, cum ordinarentur, perceperant.

XXVIIII⁸¹⁷ Si episcopus quis aut presbyter sive diaconus vel quilibet⁸¹⁸ ex ordine clericorum magos⁸¹⁹ aut aruspices aut ariolos aut certe augures⁸²⁰ vel sortilegos⁸²¹ vel eos, qui profitentur artem aliquam⁸²² aut aliquis⁸²³ eorum similia exercentes consuluisse⁸²⁴ fuerit depraehensus, ab honore dignitatis suae depositus monasterii curam excipiat ibique perpetua poenitentia deditus scelus admissum⁸²⁵ sacrilegii solvat.

XXX⁸²⁶ Confinitimi⁸²⁷ hostium sacerdotes praeter <E97, f. 315vb> eos, qui a regia potestate licentiam acceperunt, a^{828 829} quolibet mandatum a⁸³⁰ gente extraneum⁸³¹ occulte accipere vel dirigere⁸³² non praesumant. Qui autem depraehenditur aut⁸³³ convincitur denuntiatus principi⁸³⁴ apud concilium condigna animadversione⁸³⁵ multabitur.

XXXI⁸³⁶ Saepe principes contra quoslibet⁸³⁷ maiestatis obnoxios sacerdotibus negotia sua committunt. Et quia sacerdotes a Christo <O93, f. 76rb> ad ministerium salutis electi sunt, ibi consentiant regibus fieri iudices, ubi iureiurando supplicii⁸³⁸ indulgentia promittitur⁸³⁹, non ubi discriminis sententia praeparatur. Si quis ergo sacerdotum contra hoc commune consultum discussor in alienis periculis exstiterit, sit reus effusi sanguinis apud Christum et apud ecclesiam perdat proprium gradum.

XXXII⁸⁴⁰ Episcopi in protegendis populis ac⁸⁴¹ defendendis impositam a⁸⁴² deo sibi curam non ambigant⁸⁴³, ideoque dum conspiciunt iudices ac potentes pauperum oppressores exsistere, prius eos sacerdotali admonitione⁸⁴⁴ redarguant, et si contempserint emen<V630, f. 142ra>dari⁸⁴⁵, eorum insolentiam regiis auribus intiment, ut, quos sacerdotalis admonitio⁸⁴⁶ inflectit⁸⁴⁷ ad iustitiam, regalis⁸⁴⁸ potestas ab improbitate coerceat. <V1341, f. 75rb> Si quis autem episcoporum id neglexerit⁸⁴⁹, concilio reus erit.

XXXII⁸⁵⁰ Avaritia radix est⁸⁵¹ cunctorum malorum, cuius sitis etiam sacerdotum mentes⁸⁵² obtinet. Multi enim⁸⁵³ fidelium in amore⁸⁵⁴ Christi et martyrum in parrochiis episcoporum basilicas construunt, oblationes sanctas^{855 856} tribuunt, sacerdotes haec auferunt atque in usus suos convertunt. Inde⁸⁵⁷ est, quod cultores sacrorum deficiunt, dum stipendia sua perdunt, inde labentium basilicarum⁸⁵⁸ ruinae non reparantur, quia avaritia sacerdotali omnia auferuntur. Pro qua re constitutum est a praesenti concilio episcopos ita dioceses⁸⁵⁹ suas regere, ut nihil ex earum iure praesumant auferre, sed iuxta priorum auctoritatem⁸⁶⁰ conciliorum tam de oblationibus quam de tributis ac frugibus⁸⁶¹ tertiam consequantur. <W411, f. 121v> Quod si amplius quippiam <E97, f. 316ra> ab eis praesumptum exstiterit, per concilium restauretur appellantibus aut⁸⁶² ipsis conditoribus aut certe propinquis eorum, si iam illi⁸⁶³ a saeculo discesserunt⁸⁶⁴. Noverint autem conditores basilicarum in rebus, quas eisdem ecclesiis conferunt⁸⁶⁵, nullam potestatem habere, sed iuxta canonum instituta sicut ecclesiam⁸⁶⁶ ita et dos⁸⁶⁷ eius ad ordinationem episcopi pertineat⁸⁶⁸.

XXXIIII⁸⁶⁹ Quicumque episcopus alterius episcopi diocesim⁸⁷⁰ per triginta annos sine aliqua interpellatione possederit⁸⁷¹, quia secundum ius⁸⁷² legis eius videtur⁸⁷³ esse diocesis⁸⁷⁴, admittenda non est contra eum actio reposcendi, sed hoc intra unam parrochiam⁸⁷⁵, extra⁸⁷⁶ vero nullo modo, ne dum⁸⁷⁷ diocesis defenditur, provinciarum termini confundantur.

XXXV⁸⁷⁸ Sicut diocesim⁸⁷⁹ alienam⁸⁸⁰ trigennalis⁸⁸¹ possessio tollit, ita territorii conventum non admittit⁸⁸². Ideoque basilicae, quae novae conditae fuerint, ad eum procul dubio episcopum pertinebunt, cuius conventus esse constiterit⁸⁸³.

XXXVI⁸⁸⁴ Episcopum per cunctas dioceses parrochiasque suas per singulos annos ire oportet, ut exquirat, quid unaquaeque basilica in reparationem sui indiget⁸⁸⁵. Quod si⁸⁸⁶ ipse aut languore detentus⁸⁸⁷ aut aliis occupationibus implicatus id explere nequiverit, presbyteros probabiles aut diacones mittat, qui et reditus⁸⁸⁸ basilicarum et reparationes et ministrantium vitam inquirant⁸⁸⁹.

XXXVII⁸⁹⁰ Quicumque episcopi suffragio cuiuslibet aliquid⁸⁹¹ ecclesiasticae utilitatis⁸⁹² providerint et pro eo⁸⁹³ quodcumque⁸⁹⁴ commodum⁸⁹⁵ in remunerationem⁸⁹⁶ promiserint, promissi solutionem eos exsolvere oportebit, ita <V1341, f. 75va> ut id⁸⁹⁷ ad concilium comprovinciale⁸⁹⁸ deferatur⁸⁹⁹, ut⁹⁰⁰ eorum conhibentia⁹⁰¹ <V630, f. 142rb> confirmetur⁹⁰², quia, sicut Paulus ait: Dignus est operarius mercede sua.

XXXVIII⁹⁰³ Praebendum⁹⁰⁴ est a sacerdotibus vitae solacium indigentibus et maxime his, quibus⁹⁰⁵ restituenda vicissitudo est. Quicumque ergo fidelium de facultatibus suis ecclesiae⁹⁰⁶ aliquid devotione propria contulerint, si forte ipsi aut⁹⁰⁷ filii eorum redacti fuerint ad inopiam, ab eadem ecclesia suffragium vitae pro temporis usu percipiant. <E97, f. 316rb> Si enim clericis vel monachis seu peregrinis aut quamlibet necessitatem sustinentibus <O93, f. 76va> pro solo religionis⁹⁰⁸ intuitu in usum⁹⁰⁹ res ecclesiasticae largiuntur, quanto magis consulendum est, quibus retributio⁹¹⁰ iusta debetur?

XXXVIIII⁹¹¹ Nonnulli diacones in tantam⁹¹² erumpunt superbiam, ut sese presbyteris anteponant⁹¹³ atque in primo choro ipsi priores stare⁹¹⁴ praesumant⁹¹⁵, presbyteris⁹¹⁶ in secundo choro constitutis, ergo ut sublimiores se⁹¹⁷ presbyteros agnoscant, tam hi⁹¹⁸ quam illi⁹¹⁹ in utroque choro consistant.

XL⁹²⁰ Si⁹²¹ oraria duo nec episcopo quidem^{922 923} induere⁹²⁴ licet⁹²⁵ <W411, f. 122r> nec presbytero, utique⁹²⁶ multo minus diacono, qui minister eorum est. Unum igitur orarium oportet levitam gestare in sinistro⁹²⁷ humero, propter quod orat, id est praedicat, dexteram⁹²⁸ autem partem⁹²⁹ oportet habere liberam⁹³⁰, ut expeditus⁹³¹ ad ministerium sacerdotale discurrat. Caveant igitur amodo levitae geminum uti orarium, sed unum tantum et purum nec ullis coloribus aut auro ornatum.

XLI⁹³² Omnes clerici⁹³³ vel lectores sicut levitae et sacerdotes detonso superius toto capite, inferius solam circuli coronam relinquant, non sicut hucusque⁹³⁴ in Galliciae partibus facere lectores videntur, qui prolixis⁹³⁵ ut laici⁹³⁶ comis in solo capitis apice modicum circulum tondunt⁹³⁷, ritus enim iste in Spaniis⁹³⁸ hucusque hereticorum fuit. Unde oportet, ut pro amputando ab⁹³⁹ ecclesiis scandalo hoc signum dedecoris auferatur⁹⁴⁰ et una⁹⁴¹ sit⁹⁴² tonsura vel habitus sicut totius Spaniae⁹⁴³ est usus. Qui autem hoc non custodierit, fidei catholicae reus erit.

XLII⁹⁴⁴ Cum clericis extraneae feminae nullatenus habitent, nisi tantum mater et⁹⁴⁵ soror, filia, amita, in quibus personis nihil sceleris aestimari foedus naturae permittit. Id enim et constitutio antiquorum patrum decrevit.

<V1341, f. 75vb> XLIII⁹⁴⁶ Quidam clerici legitime⁹⁴⁷ non habentes coniugium extranearum mulierum vel ancillarum sua<V630, f. 142v>rum interdicta sibi consortia appetunt, ideo, quae cum clericis taliter coniunctae sunt, ab⁹⁴⁸ episcopo auferantur et venundentur, illis pro tempore religatis⁹⁴⁹ ad poenitentiam, quos sua libidine infecerunt.

XLIIII⁹⁵⁰ <E97, f. 316va> Clerici, qui sine⁹⁵¹ consultu episcopi sui uxores duxerint aut viduam vel repudiatam vel meretricem in coniugium⁹⁵² acceperint⁹⁵³, separari eos a proprio episcopo oportebit.

XLV⁹⁵⁴ Clerici in quacumque seditione arma volentes sumpserint aut⁹⁵⁵ sumpserunt⁹⁵⁶, reperti amisso ordinis⁹⁵⁷ sui gradu in monasterium poenitentiae contradantur.

XLVI⁹⁵⁸ Si quis clericus in demoliendis⁹⁵⁹ sepulchris fuerit depraehensus, quia facinus hoc pro sacrilegio legibus publicis sanguine vindicatur⁹⁶⁰, oportet canonibus⁹⁶¹ in tali⁹⁶² scelere proditum a clericatus ordine submoveri⁹⁶³ et poenitentiae triennio deputari.

XLVII⁹⁶⁴ Praecipiente⁹⁶⁵ domino nostro atque excellentissimo⁹⁶⁶ Sisenando rege id constituit sanctum⁹⁶⁷ concilium, ut omnes ingenui clerici pro officio religionis⁹⁶⁸ ab omni publica indictione atque labore habeant⁹⁶⁹ immunes, ut liberi⁹⁷⁰ deo serviant nullaque praedicti⁹⁷¹ necessitate ab ecclesiasticis⁹⁷² officiis⁹⁷³ retrahantur.

XLVIII⁹⁷⁴ Eos⁹⁷⁵, quos oeconomos Graeci vocant, hoc⁹⁷⁶ est, qui vice episcoporum res ecclesiasticas tractant, sicut sancta synodus Chalcedonensis instituit, omnes episcopos de proprio clero <W411, f. 122v> ad regendas ecclesias habere oportet. Qui autem deinceps contempserit, obnoxius eiusdem magni concilii erit.

XLVIIII⁹⁷⁷ Monachum⁹⁷⁸ aut paterna devotio aut propria professio facit. Quicquid horum fuerit, allegatum⁹⁷⁹ tenebit. Proinde his ad mundum reverti⁹⁸⁰ intercludimus aditum et omnes ad saeculum interdicimus regressus.

L⁹⁸¹ Clerici, qui⁹⁸² monachorum praepositum⁹⁸³ appetunt, quia meliorem vitam sequi cupiunt, liberos eis ab episcopo <O93, f. 76vb> in monasteriis⁹⁸⁴ largiri⁹⁸⁵ oportet ingressus⁹⁸⁶, nec interdici propositum⁹⁸⁷ eorum, qui⁹⁸⁸ ad contemplationis desiderium⁹⁸⁹ transire nituntur.

LI⁹⁹⁰ Nuntiatum est praesenti concilio⁹⁹¹, quod monachi episcopali imperio servili opere man<V1341, f. 76ra>cipentur et iura monasteriorum contra constituta⁹⁹² canonum illicita praesumptione usurpentur, ita ut pene ex coenobio possessio⁹⁹³ fiat atque illustris portio Christi ad ignominiam⁹⁹⁴ servitutemque perveniat⁹⁹⁵. Quapropter⁹⁹⁶ monemus eos⁹⁹⁷, qui⁹⁹⁸ ecclesiis⁹⁹⁹ praesunt, ut ultra talia¹⁰⁰⁰ non praesumant, sed hoc tantum sibi in monasterio¹⁰⁰¹ vindicent¹⁰⁰² sacerdotes, quod praecipiunt canones, <V630, f. 142vb> id est, monachos ad conversationem sanctam praemonere, abbates¹⁰⁰³ aliaque officia¹⁰⁰⁴ instituere¹⁰⁰⁵ atque extra regulam facta corrigere. Quod si aliquid <E97, f. 316vb> in monachis canonibus¹⁰⁰⁶ interdictum praesumpserint aut usurpare quippiam de monasterii rebus temptaverint, non deerit¹⁰⁰⁷ ab¹⁰⁰⁸ illis sententia excommunicationis, qui se deinceps nequaquam sustulerint ab illicitis.

LII¹⁰⁰⁹ Nonnulli¹⁰¹⁰ monachorum egredientes a monasterio¹⁰¹¹ non solum ad saeculum revertuntur, sed etiam et¹⁰¹² uxores accipiunt. Igitur revocati in eodem monasterio, a quo exierant, poenitentiae deputentur ibique defleant crimina sua, unde discesserunt¹⁰¹³.

LIII¹⁰¹⁴ Religiosi¹⁰¹⁵ propriae regionis¹⁰¹⁶, qui nec inter clericos nec inter monachos habentur, sive hi¹⁰¹⁷, qui per diversa loca vagi feruntur, ab¹⁰¹⁸ episcopis, in quorum conventu commorari¹⁰¹⁹ noscuntur, licentia eorum coerceatur¹⁰²⁰, ut¹⁰²¹ aut in clero aut in monasterio deputentur¹⁰²² praeter eos¹⁰²³, qui ab episcopo suo¹⁰²⁴ aut propter languorem fuerint absoluti.

LIIII¹⁰²⁵ Hi¹⁰²⁶, qui in¹⁰²⁷ discrimine constituti poenitentiam¹⁰²⁸ accipiunt, nulla manifesta¹⁰²⁹ scelera¹⁰³⁰ confitentes, sed tantum se¹⁰³¹ peccatores esse praedicantes, huiusmodi, si¹⁰³² revaluerint, possunt etiam per morum¹⁰³³ probitatem¹⁰³⁴ ad gradus¹⁰³⁵ ecclesiasticos pervenire. Qui vero¹⁰³⁶ ita poenitentiam accipiunt, ut aliquod mortale peccatum perpetrasse¹⁰³⁷ publice fateantur, ad clerum vel honores ecclesiasticos pervenire nullatenus poterunt, quia se confessione propria notaverunt.

LV¹⁰³⁸ Quicumque ex saecularibus accipientes poenitentiam totonderunt¹⁰³⁹ se¹⁰⁴⁰ et rursus praevaricantes laici effecti sunt, compraehensi ab episcopo suo ad poenitentiam, ex¹⁰⁴¹ qua recesserunt, <W411, f. 123r> revocentur. Quod si aliqui¹⁰⁴² per potentiam¹⁰⁴³ irrevocabiles sunt nec admoniti revertuntur, vere¹⁰⁴⁴ ut apostatae¹⁰⁴⁵ coram¹⁰⁴⁶ ecclesiam¹⁰⁴⁷ anathe<V1341, f. 76rb>matis sententia¹⁰⁴⁸ condemnentur. Non aliter et hi¹⁰⁴⁹, qui detonsi¹⁰⁵⁰ a parentibus fuerint aut sponte sua amissis¹⁰⁵¹ parentibus seipsos religioni¹⁰⁵² devoverunt¹⁰⁵³ et postea habitum saecularem sumpserunt¹⁰⁵⁴ et idem a sacerdote compraehensi ad cultum religionis¹⁰⁵⁵ acta prius poenitentia revocentur. Quod si reverti¹⁰⁵⁶ non possunt, velut¹⁰⁵⁷ a¹⁰⁵⁸ potestate¹⁰⁵⁹ anathematis¹⁰⁶⁰ sententia¹⁰⁶¹ subiciantur. Quae forma servabitur etiam in viduis virginibusque sacris ac poenitentibus feminis, quae sanctimonialem¹⁰⁶² habitum induerunt¹⁰⁶³ et postea aut vestem mutaverunt¹⁰⁶⁴ aut ad¹⁰⁶⁵ nuptias transierunt¹⁰⁶⁶.

LVI¹⁰⁶⁷ Duo sunt genera viduarum, saeculares et sanctimoniales. <E97, f. 317ra> Saeculares viduae sunt, quae¹⁰⁶⁸ adhuc disponentes nubere laicalem¹⁰⁶⁹ habitum <V630, f. 143va> non deposuerunt, sanctimoniales sunt, quae¹⁰⁷⁰ iam mutato habitu saeculari sub religioso¹⁰⁷¹ cultu in conspectu sacerdotis vel ecclesiae apparuerunt. Hae, si ad nuptias¹⁰⁷² transierint¹⁰⁷³, iuxta apostolum non sine damnatione erunt, quia se primum deo voventes postea castitatis propositum¹⁰⁷⁴ abiecerunt¹⁰⁷⁵.

LVII¹⁰⁷⁶ De Iudaeis autem¹⁰⁷⁷ praecepit sancta¹⁰⁷⁸ synodus nemini deinceps ad¹⁰⁷⁹ credendum vim inferre¹⁰⁸⁰. Cui enim vult deus miseretur, et quem vult, indurat. Non enim¹⁰⁸¹ tales inviti salvandi¹⁰⁸² sunt, sed volentes, ut integra sit forma iustitiae. Sicut enim homo propria arbitrii voluntate serpenti oboediens periit, sic vocante¹⁰⁸³ se gratia dei propriae mentis conversione homo quisque credendo salvatur. Ergo non vi, sed libera arbitrii facultate, ut convertantur, suadendi sunt, non potius implendi¹⁰⁸⁴. Qui autem iam pridem ad¹⁰⁸⁵ christianitatem coacti sunt, sicut factum est temporibus religiosissimi¹⁰⁸⁶ principis¹⁰⁸⁷ Sisebuti¹⁰⁸⁸, quia iam cons<O93, f. 77ra>tat eos¹⁰⁸⁹ sacramentis¹⁰⁹⁰ divinis associatos et baptismi gratiam suscepisse et chrismate unctos esse et corporis domini et sanguinis exstitisse¹⁰⁹¹ participes, oportet, ut fidem, etiam quam vi vel necessitate susceperunt, tenere cogantur, ne nomen domini blasphemetur et fides¹⁰⁹², quam¹⁰⁹³ susceperunt, vilis ac¹⁰⁹⁴ contemptibilis habeatur.

LVIII¹⁰⁹⁵ Tanta est quorumdam cupiditas, ut quidam eam appetentes, iuxta quod ait apostolus, etiam a fide erraverint¹⁰⁹⁶. Multi quippe hucusque ex sacerdotibus atque laicis <V1341, f. 76va> accipientes a Iudaeis munera, perfidiam eorum patrocinio suo foveant¹⁰⁹⁷, qui non immerito ex corpore antichristi esse noscuntur, quia contra Christum faciunt. Quicumque igitur deinceps episcopus sive clericus sive saecularis illis contra fidem christianam suffragium vel munere vel favore praestiterit¹⁰⁹⁸, vere ut profanus et sacrilegus anathema effectus ab ecclesia catholica et¹⁰⁹⁹ regno dei efficiatur¹¹⁰⁰ extraneus, quia dignus¹¹⁰¹ est, ut a corpore Christi separetur, <W411, f. 123v> qui inimicis¹¹⁰² Christi patronus efficitur¹¹⁰³.

LVIIII¹¹⁰⁴ Plerique, qui ex Iudaeis dudum ad¹¹⁰⁵ christianam fidem promoti sunt, nunc blasphemantes¹¹⁰⁶ Christo¹¹⁰⁷ non solum iudaicos¹¹⁰⁸ ritus perpetrasse noscuntur, sed etiam¹¹⁰⁹ abominandas circumcisiones¹¹¹⁰ exercere <E97, f. 317rb> praesumpserunt, de quibus consultu piissimi ac religiosissimi¹¹¹¹ domini nostri Sisenandi regis hoc sanctum decrevit concilium, ut huiusmodi transgressores pontificali auctoritate correcti¹¹¹² ad cultum christiani dogmatis revocentur, ut, quos voluntas propria non emendat, animadversio¹¹¹³ <V630, f. 143rb> sacerdotalis coerceat. Eos autem, quos circumciderunt¹¹¹⁴, si filii¹¹¹⁵ eorum sunt, a parentum consortio separentur, si servi, pro iniuria corporis sui libertati tradantur.

LX¹¹¹⁶ Iudaeorum filios vel filias, ne parentum ultra involvantur erroribus, ab eorum consortio separari decernimus deputatos¹¹¹⁷ aut monasteriis¹¹¹⁸ aut christianis¹¹¹⁹ viris¹¹²⁰ ac¹¹²¹ mulieribus deum timentibus, ut sub eorum conversatione cultum fidei discant atque in melius instituti¹¹²² tam in moribus quam in fide proficiant.

LXI¹¹²³ Iudaei baptizati, si postea praevaricantes¹¹²⁴ in Christum qualibet poena damnati exstiterint¹¹²⁵, a rebus eorum fideles filios excludi non oportebit, quia¹¹²⁶ scriptum est: Filius non portabit iniquitatem¹¹²⁷ patris.

LXII¹¹²⁸ Saepe malorum consortia etiam bonos corrumpunt, quanto magis eos, qui ad vitia proni sunt? Nulla igitur ultra communio sit Hebraeis ad fidem christianam translatis¹¹²⁹ cum his, qui adhuc in veteri ritu consistunt, ne forte eorum participio subvertantur. Quicumque igitur amodo ex his, qui baptizati sunt, infidelium consortia non vitaverint¹¹³⁰, et hi¹¹³¹ christianis donentur, et illi¹¹³² publicis caedibus <V1341, f. 76vb> deputentur.

LXIII¹¹³³ Iudaei, qui christianas mulieres in coniugio habent, admoneantur ab episcopo civitatis ipsius, ut, si cum eis permanere cupiunt, christiani efficiantur. Quod si admoniti noluerint¹¹³⁴, separentur, quia non potest infidelis in eius permanere coniunctione, quae¹¹³⁵ iam in christianam translata¹¹³⁶ est fidem. Filii autem, qui ex talibus nati exsistunt¹¹³⁷, fidem atque condicionem matris sequantur. Similiter et hi¹¹³⁸, qui procreati¹¹³⁹ sunt de infidelibus mulieribus et fidelibus viris, christianam sequantur religionem¹¹⁴⁰, non iudaicam superstitionem¹¹⁴¹.

LXIIII¹¹⁴² Non potest erga homines esse fidelis, qui deo exstiterit infidus¹¹⁴³. Iudaei ergo, qui dudum christiani effecti sunt et nunc in¹¹⁴⁴ Christi^{1145 1146} fidem praevaricati sunt, ad testimonium dicendum admitti non debent, quamvis esse se¹¹⁴⁷ christianos annuntient, quia sicut in Christi¹¹⁴⁸ fide suspecti¹¹⁴⁹ sunt, ita¹¹⁵⁰ in testimonio <E97, f. 317va> humano dubii¹¹⁵¹ habentur. Infirmari ergo oportet eorum testimo<W411, f. 124r>nium, qui in fide falsi docentur, nec¹¹⁵² eis esse credendum, qui veritatis a se fidem abiecerunt¹¹⁵³.

LXV¹¹⁵⁴ Praecipiente domino atque excellentissimo Sisenando rege id constituit sanctum concilium, ut Iudaei aut hi¹¹⁵⁵, qui ex Iudaeis¹¹⁵⁶ sunt, officia publica nullatenus appetant¹¹⁵⁷, quia sub hac occasione christianis iniuriam faciunt¹¹⁵⁸. Ideoque iudices provinciarum cum sacerdotibus <V630, f. 143va> eorum subreptiones fraudulenter¹¹⁵⁹ relictas¹¹⁶⁰ suspendant et¹¹⁶¹ officia publica eos agere non permittant. Si quis autem hoc permiserit, velut in sacrilegum excommunicatio proferatur, et is¹¹⁶², qui suppresserit¹¹⁶³, publicis caedibus¹¹⁶⁴ deputetur¹¹⁶⁵.

LXVI¹¹⁶⁶ <O93, f. 77rb> Ex decreto gloriosissimi principis hoc sanctum elegit concilium, ut Iudaeis non liceat christianos servos nec¹¹⁶⁷ christiana mancipia emere nec¹¹⁶⁸ cuiusquam consequi largitate¹¹⁶⁹. Nefas est enim, ut membra Christi serviant¹¹⁷⁰ antichristi¹¹⁷¹ ministris. Quod si deinceps servos christianos vel ancillas Iudaei¹¹⁷² habere praesumpserint, sublati ab eorum dominatu libertatem a principe¹¹⁷³ consequantur.

LXVII¹¹⁷⁴ Et¹¹⁷⁵ si illi^{1176 1177}, qui nulla ex rebus suis pauperibus <V1341, f. 77ra> Christi distribuunt, aeterni iudicis voce in futuro condemnabuntur, quanto magis hi¹¹⁷⁸, qui auferunt pauperibus, quod non dederunt. Quapropter episcopi¹¹⁷⁹, qui nihil ex proprio suo ecclesiae Christi compensaverunt, hanc divinam sententiam metuant et liberos ex famulis¹¹⁸⁰ ecclesiae¹¹⁸¹ ad condemnationem suam facere non praesumant. Impium est enim, ut, qui¹¹⁸² res suas ecclesiae¹¹⁸³ Christi¹¹⁸⁴ non contulerit¹¹⁸⁵, damnum inferat et ius¹¹⁸⁶ ecclesiae alienare¹¹⁸⁷ contendat¹¹⁸⁸. Tales igitur libertos successor¹¹⁸⁹ episcopus absque aliqua oppositione ad ius¹¹⁹⁰ ecclesiae revocabit, quia eos non aequitas sed improbitas absolvit.

LXVIII¹¹⁹¹ Episcopus, qui mancipium iuris ecclesiae non retento ecclesiastico patrocinio manumitti desiderat, duo¹¹⁹² meriti¹¹⁹³ eiusdem et peculii coram concilio ecclesiae, cui praeminet, per commutationem¹¹⁹⁴ subscribentibus sacerdotibus offerat, ut rata¹¹⁹⁵ et iusta inveniatur definitio commutantis¹¹⁹⁶. Tunc enim liberam¹¹⁹⁷ manumissionem¹¹⁹⁸ sine patrocinio ecclesiae concedere poterit, quia eum, quem libertati tradere disponit, iam iuri proprio acquisivit. Huiusmodi autem liberto adversus ecclesiam, cuius iuris <E97, f. 317vb> exstitit accusandi vel testificandi denegetur¹¹⁹⁹ licentia. Quod si praesumpserit, placet, ut stante commutatione in servitutem propriae ecclesiae¹²⁰⁰ revocetur, quam nocere conatur.

LXVIIII¹²⁰¹ Consensus totius concilii¹²⁰² definivit, ut sacerdotes, qui aut res suas ecclesiae relinquunt aut¹²⁰³ nihil habentes aliqua tamen praedia aut familias ecclesiis suis conquirunt, licebit¹²⁰⁴ illis¹²⁰⁵ aliquos de familiis¹²⁰⁶ eiusdem ecclesiae manumittere iuxta rei collatae modum, quem antiqui canones decreverunt, <W411, f. 124v> ita ut cum peculio et posteritate sua ingenui¹²⁰⁷ sub patrocinio ecclesiae <V630, f. 143vb> maneant¹²⁰⁸, utilitates iniunctas sibi, iuxta¹²⁰⁹ quod potuerint, prosequentes.

LXX¹²¹⁰ Liberti ecclesiae, quia numquam moritur^{1211 1212} eorum patrona¹²¹³, a patrocinio eiusdem numquam discedant nec posteritas quidem eorum, sicut priores canones decreverunt. Ac ne¹²¹⁴ forte¹²¹⁵ libertas eorum in futura prole non pateat ipsaque¹²¹⁶ posteritas naturali ingenuitate¹²¹⁷ obnitens¹²¹⁸ sese ab ecclesiae¹²¹⁹ <V1341, f. 77rb> patrocinio non¹²²⁰ subtrahat¹²²¹, necesse est, ut tam idem liberti, quam ab eis progeniti professionem episcopo suo faciant, per quam¹²²² ex familia¹²²³ ecclesiae liberos¹²²⁴ effectos se¹²²⁵ esse fateantur eiusque patrocinium non relinquant, sed iuxta virtutem suam obsequium¹²²⁶ ei¹²²⁷ vel oboedientiam praebeant.

LXXI¹²²⁸ Liberti ecclesiae, qui a¹²²⁹ patrocinio eius discedentes quibuslibet personis adhaeserunt, si admoniti redire contempserint, manumissio¹²³⁰ eorum irrita¹²³¹ sit, quia per inoboedientiae¹²³² contemptum¹²³³ ingrati¹²³⁴ actione tenentur.

LXXII¹²³⁵ Liberti^{1236 1237}, qui a quibuscumque manumissi sunt atque ecclesiae patrocinio commendati exsistunt, sicut regulae antiquorum patrum constituerunt, sacerdotali defensione a¹²³⁸ cuiuslibet¹²³⁹ insolentia protegantur sive in statu libertatis eorum¹²⁴⁰ seu¹²⁴¹ in peculio, quod habere noscuntur.

LXXIII¹²⁴² Quicumque libertatem a dominis¹²⁴³ suis ita percipiunt, ut nullum sibi¹²⁴⁴ in eis obsequium patronus retentet, isti¹²⁴⁵, si sine crimine sunt, ad clericatus ordinem liberi¹²⁴⁶ suscipiantur¹²⁴⁷, quia directa manumissione absoluti¹²⁴⁸ noscuntur. Qui vero retento¹²⁴⁹ obsequio manumissi sunt, pro eo, quod adhuc patroni¹²⁵⁰ <O93, f. 77va> servitute¹²⁵¹ tenentur obnoxii, nullatenus sunt ad ecclesiasticum ordinem promovendi¹²⁵², ne, quando voluerint, eorum domini fiant ex clericis servi.

<E97, f. 318ra> LXXIIII¹²⁵³ De familiis ecclesiae constituere presbyteros¹²⁵⁴ et diaconos¹²⁵⁵ per¹²⁵⁶ parrochias liceat, quos¹²⁵⁷ tamen¹²⁵⁸ vitae rectitudo et probitas¹²⁵⁹ morum commendat, ea tamen ratione, ut antea manumissi libertatem status sui percipiant et denuo ad ecclesiasticos honores succedant¹²⁶⁰. Irreligiosum¹²⁶¹ est enim obligatos exsistere servituti¹²⁶², qui sacri ordinis suscipiunt dignitatem. Quicquid autem talibus aut¹²⁶³ per libertatem concessum aut successione exstiterit debitum¹²⁶⁴ aut¹²⁶⁵ quolibet commodo¹²⁶⁶ collatum, non licebit eis quippiam inde¹²⁶⁷ in extraneas personas transmittere, sed omnia ad ius¹²⁶⁸ ecclesiae¹²⁶⁹ a¹²⁷⁰ qua manumissi sunt¹²⁷¹, oportet¹²⁷² post eorum¹²⁷³ obitum¹²⁷⁴ pertinere. His quoque sicut et ceteris ecclesiae libertis accusandi vel testificandi adversus ecclesiam aditus intercluditur. Quod si aspiraverint¹²⁷⁵, non solum <V1341, f. 77va> libertatis beneficio^{1276 1277} <V630, f. 144ra> careant, sed etiam honoris gradu¹²⁷⁸, quem non dignitate¹²⁷⁹ naturae, sed tempore¹²⁸⁰ necessitatis promeruerunt.

LXXV¹²⁸¹ Post instituta¹²⁸² quaedam ecclesiastici ordinis vel decreta, quae ad quorundam¹²⁸³ pertinent disciplinam, postrema nobis cunctis <W411, f. 125r> sacerdotibus sententia est pro robore nostrorum regum et stabilitate gentis Gothorum pontificale ultimum sub deo iudice ferre decretum. Multarum¹²⁸⁴ quippe gentium¹²⁸⁵, ut fama est, tanta exstat perfidia animorum, ut fidem sacramento promissam¹²⁸⁶ regibus suis observare contemnant¹²⁸⁷ et ore simulent iuramenti professionem, dum retineant¹²⁸⁸ mente perfidiae impietatem. Iurant enim regibus suis et fidem, quam pollicentur, praevaricantur¹²⁸⁹ nec metuunt volumen illud¹²⁹⁰ iudicii dei, per quod¹²⁹¹ inducitur maledictio multaque poenarum comminatio super eos, qui iurant in nomine dei¹²⁹² mendaciter. Quae igitur spes¹²⁹³ talibus populis contra hostes laborantibus¹²⁹⁴ erit¹²⁹⁵? Quae fides ultra cum aliis gentibus in pace credenda? Quod¹²⁹⁶ foedus non violandum? Quae in hostibus iurata^{1297 1298} sponsio¹²⁹⁹ permanebit, quando nec¹³⁰⁰ ipsis propriis regibus iuratam fidem conservant¹³⁰¹? Quis enim adeo furiosus est, qui caput suum manu sua propria desecet? Illi, ut notum est, immemores salutis suae propria manu seipsos interimunt, in semetipsos suosque reges proprias convertendo vires, et dum dominus dicat: Nolite tangere Christos meos, et David: Quis, inquit, extendit¹³⁰² <E97, f. 318rb> manum suam in christum domini et innocens erit? Illis nec vitare metus est periurium nec regibus inferre exitium. Hostibus quippe fides pacti datur nec violatur. Quod si in bello fides valeat¹³⁰³, quanto magis in suis servanda est. Sacrilegium quippe est, si violetur a gentibus regum suorum promissa fides, quia non solum in eis¹³⁰⁴ fit pacti transgressio, sed et in deum quidem, in cuius nomine pollicetur ipsa promissio. Inde est, quod multa regna terrarum caelestis iracundia ita permutavit¹³⁰⁵, ut pro¹³⁰⁶ impietate fidei et morum alterum ab altero solveretur. Unde et nos cavere oportet casum huiusmodi gentium, ne similiter plaga feriamur praecipiti et poena puniamur crudeli¹³⁰⁷. Si enim deus an<V1341, f. 77vb>gelis¹³⁰⁸ in se praevaricantibus¹³⁰⁹ non pepercit, qui per inoboedientiam caeleste¹³¹⁰ habitaculum perdiderunt, unde et per Esaiam dicit: Inebriatus est gladius meus in caelo, quanto magis nos¹³¹¹ nostrae salutis interitum timere¹³¹² debemus, ne per infidelitatem eodem saeviente¹³¹³ dei¹³¹⁴ gladio pereamus. Quod si divinam iracundiam vitare volumus et severitatem eius ad¹³¹⁵ clementiam provocare cupimus, servemus erga deum religionis¹³¹⁶ cultum atque timorem, custodiamus erga principes nostros pollicitam fidem atque sponsionem. Non sit in nobis sicut¹³¹⁷ in¹³¹⁸ quibusdam gentibus infidelitatis subtilitas impia, non subdolae¹³¹⁹ <V630, f. 144rb> mentis perfidia, non periurii nefas et coniurationum nefanda molimina. Nullus apud¹³²⁰ nos praesumptione regnum arripiat, nullus excitet mutuas seditiones¹³²¹ civium, nemo meditetur interitus regum¹³²², sed defuncto in pace <W411, f. 125v> principe primatus^{1323 1324} totius¹³²⁵ gentis cum sacerdotibus successorem regni consilio communi constituant, ut, dum unitatis concordia a nobis retinetur, nullum¹³²⁶ patriae¹³²⁷ gentisque¹³²⁸ <O93, f. 77vb> discidium per vim¹³²⁹ atque^{1330 1331} ambitum¹³³² moliatur¹³³³. Quod si haec admonitio mentes nostras non corrigit et ad salutem communem cor nostrum nequaquam perducit, audi sententiam nostram: Quicumque igitur a¹³³⁴ nobis vel totius Spaniae¹³³⁵ populis qualibet¹³³⁶ coniuratione vel studio sacramentum fidei suae, quod pro¹³³⁷ patriae gentisque Gothorum statu¹³³⁸ vel conservatione regiae¹³³⁹ salutis pollicitus est, temeraverit aut regem nece attrectaverit¹³⁴⁰ aut potestate regni exuerit¹³⁴¹ aut praesumptione tyrannica regni <E97, f. 318va> fastigium¹³⁴² usurpaverit, anathema¹³⁴³ sit in conspectu¹³⁴⁴ dei patris et angelorum atque ab ecclesia catholica, quam periurio profanaverit¹³⁴⁵, efficiatur extraneus et ab omni coetu christianorum alienus et¹³⁴⁶ cum omnibus¹³⁴⁷ impietatis suae sociis, quia oportet, ut una poena teneat obnoxios, quos similis error invenerit implicatos, quod iterum secundo replicamus dicentes: Quicumque amodo ex nobis vel cunctis Spaniae¹³⁴⁸ populis quolibet tractatu¹³⁴⁹ vel studio sacramentum fidei suae, quod¹³⁵⁰ pro¹³⁵¹ patriae gentisque Gothorum statu vel conservatione regiae salutis pollicitus est, violaverit aut regem nece¹³⁵² attrectaverit aut potestate regni exuerit aut praesump<V1341, f. 78ra>tione tyrannica regni fastigium usurpaverit¹³⁵³, anathema in conspectu Christi et apostolorum eius sit atque ab ecclesia catholica, quam periurio profanaverit¹³⁵⁴, efficiatur extraneus et ab omni consortio christianorum alienus et damnatus in futuro dei iudicio habeatur cum conparticibus suis, quia dignum est, ut¹³⁵⁵, qui talibus sociantur¹³⁵⁶, ipsi etiam damnationis eorum participatione obnoxii teneantur¹³⁵⁷. Hoc etiam tertio¹³⁵⁸ acclamamus dicentes: Quicumque amodo¹³⁵⁹ ex nobis vel cunctis Spaniae¹³⁶⁰ populis qualibet meditatione¹³⁶¹ vel studio sacramentum fidei suae, quod pro¹³⁶² patriae salute¹³⁶³ gentisque Gothorum statu vel¹³⁶⁴ incolumitate regiae potestatis pollicitus est, violaverit aut regem nece¹³⁶⁵ attractaverit aut potestatem regni exuerit aut praesumptione tyrannica regni fastigium usurpaverit, anathema sit in conspectu spiritus sancti et martyrum Christi atque ab ecclesia catholica, quam periurio profanaverit¹³⁶⁶, efficiatur extraneus et ab omni communione christianorum alienus <V630, f. 144va> neque¹³⁶⁷ partem habeat iustorum, sed cum diabolo¹³⁶⁸ et angelis eius aeternis suppliciis condemnetur una cum eis, qui eadem coniuratione nituntur, ut par^{1369 1370} poena perditionis constringat, quos in perniciem¹³⁷¹ prava societas copulat. Et ideo, si placet omnibus, qui adestis, haec¹³⁷² tertio reiterata sententia vestrae¹³⁷³ vocis consensu firmetur¹³⁷⁴. Ab universo clero vel populo dictum est: Qui contra <W411, f. 126r> hanc vestram definitionem praesumpserint, anathema maranatha, hoc est perditio¹³⁷⁵ in adventu¹³⁷⁶ domini sint¹³⁷⁷, et cum Iuda Scariot¹³⁷⁸ partem habeant¹³⁷⁹ et¹³⁸⁰ ipsi <E97, f. 118vb> et socii eorum. Amen.

Quapropter nos ipsi¹³⁸¹ sacerdotes omnes ecclesiam Christi ac populum¹³⁸² admonemus, ut haec tremenda et toties reiterata sententia nullum ex nobis praesenti atque aeterno condemnet¹³⁸³ iudicio, sed fidem promissam erga gloriosissimum dominum nostrum Sisenandum regem custodientes ac sincera illi devotione famulantes, non solum divinae pietatis clementiam¹³⁸⁴ in nobis provocemus, sed etiam gratiam antefati principis percipere mereamur. Te quoque praesentem regem futurosque¹³⁸⁵ aetatum¹³⁸⁶ sequentium principes humilitate¹³⁸⁷, qua¹³⁸⁸ debemus, deposcimus, ut moderati et mites erga subiectos exsistentes cum iustitia et pietate populos a deo <V1341, f. 78rb> vobis creditos regatis bonamque vicissitudinem, qui vos¹³⁸⁹ nobis constituit largitori¹³⁹⁰ Christo respondeatis, regnantes in humilitate cordis cum studio bonae actionis nec quisquam vestrum solus in causam¹³⁹¹ capitum aut rerum¹³⁹² sententiam ferat, sed consensu publico cum rectoribus ex iudicio manifesto delinquentium culpa patescat servata^{1393 1394} a¹³⁹⁵ vobis in offensis mansuetudine, ut non severitate magis in illis quam indulgentia polleatis, ut, dum omnia haec auctore¹³⁹⁶ deo pio a vobis moderamine conservantur et reges in populis et populi in regibus et deus in utrisque laetetur. Sane de futuris regibus hanc sententiam promulgamus, ut, si quis ex eis contra reverentiam legum superba dominatione et fastu¹³⁹⁷ regio in flagitiis¹³⁹⁸ et facinore sive cupiditate crudelissimam¹³⁹⁹ potestatem in populis exercuerit, anathematis sententia¹⁴⁰⁰ a Christo domino condemnetur et habeat¹⁴⁰¹ a deo separationem atque iudicium, propter quod praesumpserit prava agere¹⁴⁰² et in perniciem regnum eonvertere¹⁴⁰³.

<O93, f. 78ra> De Svintilane¹⁴⁰⁴ vero, qui scelera propria metuens seipsum regno privavit et a¹⁴⁰⁵ potestatis fascibus exuit¹⁴⁰⁶, id cum gentis consultu decrevimus, ut neque eum vel uxorem eius propter mala, quae¹⁴⁰⁷ commiserunt, neque filios eorum unitati nostrae umquam consociemus, nec eos ad honores, a quibus ob iniquitatem deiecti sunt, aliquan<V630, f. 144vb>do promoveamus, quique etiam sicut fastigio regni habentur extranei, ita et¹⁴⁰⁸ possessione rerum, quas de miserorum praesumptibus¹⁴⁰⁹ hauserant, <E97, f. 319ra> maneant alieni praeter id, quod pietate piissimi principis nostri fuerint consecuti. Non aliter et Geilanem¹⁴¹⁰ memorati Svintilani¹⁴¹¹ et sanguine et scelere fratrem, qui nec in germanitatis¹⁴¹² fide stabilis¹⁴¹³ exstitit nec fidem gloriosissimo domino nostro pollicitam conservavit, hunc¹⁴¹⁴ igitur cum coniuge sua, sicut et antefatum¹⁴¹⁵ a societate <W411, f. 126v> gentis atque consortio¹⁴¹⁶ nostro placuit separari, nec in amissis facultatibus, in quibus per iniquitatem creverant¹⁴¹⁷, reduces fieri praeter id, quod¹⁴¹⁸ consecuti¹⁴¹⁹ fuerint pietate clementissimi¹⁴²⁰ principis, cuius gratia bonos dominorum¹⁴²¹ praemiis ditat et malos a beneficentia¹⁴²² sua non separat.

Gloria autem et honor omnipotenti deo nostro, in cuius nomine congregati <V1341, f. 78va> sumus. Post haec pax, salus et diuturnitas piissimo et amatori Christi¹⁴²³ domino nostro Sisenando regi, cuius devotio nos ad hoc decretum salutiferum convocavit. Corroboret Christi gloria regnum illius¹⁴²⁴ gentisque¹⁴²⁵ Gothorum in fide catholica, annis et meritis protegat illum usque ad ultimam¹⁴²⁶ senectutem summi¹⁴²⁷ dei gratia et post praesentis regni gloriam ad aeternum¹⁴²⁸ regnum transeat, ut¹⁴²⁹ sine fine regnet, qui in saeculo¹⁴³⁰ feliciter imperat ipso praestante, qui est¹⁴³¹ rex regum et dominus dominorum cum patre et cum spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen.

Definitis itaque his, quae superius compraehensa sunt, annuente religiosissimo¹⁴³² principe, placuit deinde nulla re impediente a quolibet nostrum ea, quae constituta sunt, temerari, sed cuncta salubri¹⁴³³ consilio conservare¹⁴³⁴ et¹⁴³⁵, quia profectibus ecclesiae et animae nostrae conveniunt, etiam propria subscriptione, ut permaneant, roboramus. Ego Isidorus in Christi nomine ecclesiae¹⁴³⁶ Spalensis¹⁴³⁷ metropolitanus episcopus haec statuens¹⁴³⁸ subscripsi. Similiter et alii episcopi subscripserunt numero XL.

O93, f. 78ra; V630, f. 144vb; W411. f. 126v; V1341, f. 78va; E97, f. 319ra